مروری بر مقاله سوگیری در توصیف، تفسیر و تبیین تاریخی | ||
| تاریخ علم | ||
| مقاله 9، دوره 24، شماره 2، مهر 1405، صفحه 171-182 اصل مقاله (563.35 K) | ||
| نوع مقاله: ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jihs.2026.411786.371887 | ||
| نویسنده | ||
| علیرضا رفسنجانی مقدم* | ||
| دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه علم، گروه فلسفه علم، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| مسئله‌ی سوگیری (Bias) و نسبت آن با عینیت (Objectivity)، یکی از چالش‌های بنیادین در معرفت‌شناسی تاریخ است. این مقاله، به‌عنوان ارائه‌ای از مقاله اصلیBias in Historical Description, Interpretation, and Explanation، با تمرکز بر آرای «سی. بیهان مک‌کالا» و در تقابل با نسبیت‌گرایی پست‌مدرن، به واکاوی گونه‌شناسی سوگیری و راه‌های برون‌رفت از آن می‌پردازد. ابتدا چهار وضعیت بروز سوگیری شامل خطای تفسیری، گزینش ناعادلانه در توصیف، تبیین‌های کلی کاذب و حذف علل زیربنایی کالبدشکافی شده و سپس ریشه‌های انگیزش فردی و هژمونی‌های فرهنگی مورد بررسی قرار می‌گیرند. در ادامه، با استناد به تحقیقات روان‌شناختی «زیوا کوندا» در باب استدلال انگیزشی و متدولوژی «مارک بلاک» در مواجهه با شواهد ردپاگونه، استدلال می‌شود که تعهد به «استانداردهای کاوش عقلانی» و مواجهه با شواهد ناهمساز، کلید دستیابی به «تاریخ منصفانه» است. یافته‌های نوشتار حاضر نشان می‌دهد که اگرچه سوگیری‌های فرهنگی به‌دلیل ماهیت ناخودآگاه‌شان همواره تهدیدی برای عینیت محسوب می‌شوند، اما تبدیل تاریخ‌نگاری به یک پروژه‌ی جمعی و جهانی مبتنی بر تکثر صداها (Heteroglossia)، می‌تواند مسیر را برای ارائه‌ی تبیین‌هایی فراهم کند که در پیشگاه عقل سلیم و شواهد موجود، صادقانه و غیرگمراه‌کننده باشند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| سوگیری؛ عینیت تاریخی؛ معرفت شناسی تاریخ؛ تاریخ منصفانه؛ استانداردهای کاوش عقلانی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 211 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 25 |
||