امکانسنجی روششناختی کاربست عقل منبعی در فقه سیاسی: بازاندیشی نقادانه | ||
| فصلنامه سیاست | ||
| دوره 56، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 401-377 اصل مقاله (546.81 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpq.2026.401447.1008422 | ||
| نویسنده | ||
| هادی جلالی اصل* | ||
| استادیار گروه فقه سیاسی، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش با هدف امکانسنجی روششناختی کاربست عقل بهعنوان منبعی مستقل در استنباط احکام شرعی در فقه سیاسی انجام شده است. عقل در فقه امامیه، افزون بر کارکرد ابزاری در فهم متون دینی، میتواند از طریق کشف مصالح و مفاسد ملزمه و نیز تحسین و تقبیح عقلی، بهصورت منبعی مستقل در فرایند استنباط ایفای نقش کند. این مطالعه با روش توصیفی–تحلیلی و در چارچوب فلسفه مضاف به فقه سیاسی، به بررسی چالشهای کاربرد عقل منبعی در حوزة احکام سیاسی میپردازد. یافتهها نشان میدهد که چالش بنیادین نه در اصل حجیت عقل، بلکه در تحقق عملی «کشف قطعی» حکم شرعی است؛ مسئلهای که بهواسطۀ کثرت متغیرها، تزاحم مصالح، فسادخیز بودن قدرت و تأثیرپذیری ادراکات عقلانی از دانش عامه پیچیدهتر میشود. مقاله با تحلیل دو مسیر عمدۀ کشف حکم (مصالح/مفاسد و حسن/قبح) نشان میدهد که دستیابی به قطع روشمند در بیشتر موارد دشوار است. افزون بر این، بنای عقلا نیز اغلب برخاسته از عرفهای متأثر از گفتمانهای مسلط است و نمیتوان آن را معیار قطعی در فقه سیاسی دانست. بر این اساس، پژوهش بر ضرورت نگاه نقادانه به آنچه اقتضای حکم عقل تلقی میشود تأکید دارد تا از عرفی شدن احکام به بهانة عقلگرایی جلوگیری شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عقل منبعی؛ فقه سیاسی؛ مصالح و مفاسد ملزمه؛ حسن و قبح عقلی؛ دانش عامه؛ روششناسی استنباط | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 189 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 126 |
||