ارزیابی آسیبپذیری بارشهای فرین در حوضههای آبخیز ایران با دادههای ماهوارهای GPM-IMERG و وزندهی دادهمحور آنتروپی شانون | ||
| تحقیقات آب و خاک ایران | ||
| دوره 57، شماره 4، تیر 1405، صفحه 807-825 اصل مقاله (1.54 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/ijswr.2026.412445.670115 | ||
| نویسنده | ||
| عباسعلی داداشی رودباری* | ||
| استادیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران | ||
| چکیده | ||
| بارشهای فرین بهعنوان محرک اصلی سیلابهای ناگهانی، ریسک هیدرولوژیک حوضههای آبخیز ایران را بهشدت تحت تأثیر قرار میدهند و نیازمند ارزیابی دقیق هستند. در این پژوهش ابتدا کارایی برآوردهای بارش ماهوارهای GPM-IMERG طی دوره ۲۰۲۰–۲۰۰۱ در تخمین توزیع مکانی بارش در مقیاس حوضهای بررسی و سپس با بهکارگیری آنتروپی شانون بهعنوان یک چارچوب وزندهی دادهمحور، آسیبپذیری حوضهها در برابر بارشهای فرین استخراج شد. درستیسنجی دادههای بارش نشان داد که GPM-IMERG در دامنههای زاگرس همبستگی و کارایی بالایی در بازنمایی ساختار مکانی بارش دارد و برای پایش فرینهای بارشی بسیار کارآمد است. در مقابل، در نوار ساحلی خزر و حوضههای خشک با خطاهای سیستماتیک در برآورد بارش همراه است. در گام بعد، تحلیل شاخصهای بارش فرین Rx1day، R10mm، R20mm و SDII نشان داد که حوضههای کوهستانی غرب و جنوبغرب، بهویژه کرخه، کارون بزرگ و جراحی–زهره، همزمان بالاترین مقادیر فراوانی و شدت را تجربه میکنند؛ در حالیکه در سواحل جنوبی، جهش ناگهانی در شاخصهای شدت با فراوانی نسبتاً پایین رخداد همراه است. در نهایت، نتایج ارزیابی آسیبپذیری از طریق اعمال آنتروپی شانون بر روی ماتریس شاخصهای فرین نشان داد که ۴۶٫۵٪ از مساحت کشور در طبقه آسیبپذیری کم، ۳۰٪ در طبقه متوسط و ۲۳٫۵٪ در سطوح بالای ریسک قرار دارد. کمربند پیوستهای بر دامنههای غربی زاگرس و سواحل جنوبی، ۱۲٫۷٪ از مساحت ایران را در کلاسهای آسیبپذیری شدید و بسیار زیاد متمرکز کرده است، در حالیکه حوضههای مرکزی و شرقی با کمترین تنوع فضایی و مقدار فرینها، کمریسکترین رژیم بارشی فرین را نشان میدهند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ایران؛ آسیبپذیری حوضههای آبخیز؛ آنتروپی شانون؛ بارشهای فرین؛ GPM-IMERG | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 137 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 140 |
||