هویت جمعی همگراساز در ایران امروز | ||
| مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران | ||
| مقاله 1، دوره 15، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 1-17 اصل مقاله (621.94 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jisr.2026.414672.1740 | ||
| نویسنده | ||
| سیدرحیم ابوالحسنی* | ||
| گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| هویت جمعی یکی از عوامل مؤثر در شکلگیری همگرایی یا واگرایی اجتماعی و سیاسی در جوامع معاصر به شمار میرود. در ایران نیز به دلیل وجود الگوهای متنوع هویتی، همواره این پرسش مطرح بوده است که کدامیک از گونههای هویت جمعی ظرفیت بیشتری برای تقویت انسجام و همبستگی ملی دارند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی الگوهای مختلف هویت جمعی در ایران، از روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی بهره گرفته است. دادههای پژوهش از منابع کتابخانهای شامل کتابها، مقالات علمی و مطالعات مرتبط با هویت، ملتسازی و انسجام اجتماعی گردآوری شدهاند. برای مقایسه گونههای مختلف هویت جمعی، چارچوبی تحلیلی مبتنی بر شش مؤلفه «ایده مرکزی»، «منبع مشروعیت»، «سطح تعلق»، «ارکان سازنده»، «کارکرد انسجامبخش» و «وضعیت تعادل» طراحی و بر مبنای آن هویتهای قومی، مذهبی، فراملی، ملیگرایانه و ایرانی ـ اسلامی مورد بررسی قرار گرفتند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که الگوهای هویتی تکساحتی، به دلیل تأکید بر بخشی از مؤلفههای هویتی و نادیده گرفتن برخی ابعاد تاریخی، فرهنگی یا اجتماعی، با محدودیتهایی در ایجاد همگرایی پایدار در جوامع متکثر مواجه هستند. در مقابل، هویت ایرانی ـ اسلامی به دلیل برخورداری همزمان از عناصر تاریخی، فرهنگی و دینی، از ظرفیت بیشتری برای ایجاد پیوند میان گروههای مختلف اجتماعی و تقویت احساس تعلق ملی برخوردار است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که کارآمدی این الگوی هویتی در تقویت انسجام ملی، بیش از هر چیز به توانایی آن در ایجاد تعادل میان مؤلفههای مختلف هویتی و سازگاری با تحولات اجتماعی وابسته است. از این رو، حفظ و بازتفسیر مستمر این چارچوب هویتی میتواند در تقویت همبستگی اجتماعی و کاهش زمینههای واگرایی در جامعه ایران نقش مؤثری ایفا کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ایران؛ هویت ملی؛ هویت قومی؛ هویت شیعی؛ هویت امتی؛ هویت فراملی؛ همگرایی؛ واگرایی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 182 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 209 |
||