تأملی بر رابطه دین و سیاست در اندیشه سیاسی اسپینوزا | ||
| فصلنامه سیاست | ||
| دوره 56، شماره 3، پاییز 1405، صفحه 721-699 اصل مقاله (480.23 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpq.2026.400807.1008418 | ||
| نویسندگان | ||
| سید عرفان ترکش1؛ محمد توحیدفام* 2 | ||
| 1دانشجوی دکتری اندیشة سیاسی، گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. | ||
| 2استاد گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| در این تحقیق با تکیه بر آثار فلسفی و سیاسی باروخ اسپینوزا، به واکاوی رابطة دین و سیاست از منظر یکی از مهم‌ترین متفکران عقل‌گرای دوران مدرن پرداخته شده است. سؤال اصلی مقاله این است که چگونه می‌توان رابطه‌ای عقلانی، اخلاقی و متوازن میان دین و سیاست برقرار کرد که به تقابل یا سلطة یکی بر دیگری منجر نشود؟ فرضیة پژوهش این‌گونه طراحی شده است: اسپینوزا با تفکیک نهادی دین و سیاست و تأکید بر عقلانیت و اخلاق، الگویی ارائه می‌دهد که در آن دین در خدمت فضیلت عمومی و سیاست مبتنی بر قرارداد عقلانی شهروندان قرار می‌گیرد. اسپینوزا با بنیان نهادن فلسفه‌ای مبتنی بر وحدت وجود، عقلانیت طبیعی و اخلاق فردی، کوشید دین را از حوزة اقتدار سیاسی بیرون بکشد و آن را در خدمت فضیلت عمومی و کرامت انسانی قرار دهد. وی در آثار خود، به‌ویژه در رسالة الهی-سیاسی، تأکید می‌کند که مشروعیت دولت از رضایت عقلانی شهروندان نشأت می‌گیرد و دین تنها زمانی مشروع است که در خدمت اخلاق، صلح و آزادی قرار گیرد، نه سلطه و خرافه. مقالة حاضر در چهار محور اصلی به بررسی مبانی فکری اسپینوزا پرداخته است: نخست، تبیین تاریخی و معرفتی پیدایش اندیشه‌های اسپینوزا؛ دوم، تحلیل مفهوم دین در تقابل با دوگانه‌انگاری دکارتی؛ سوم، صورت‌بندی اندیشة سیاسی اسپینوزا در چارچوب نظریة دولت عقلانی و سکولار و چهارم، بررسی تأثیرات اندیشة او بر سنت روشنگری، نظریه‌های مدرن دموکراسی و سیاست متکثر. در پایان، مقاله نتیجه می‌گیرد که اندیشة اسپینوزا، با وجود گذشت بیش از سه قرن، همچنان ظرفیت نظری و عملی بالایی برای بازاندیشی در نسبت میان دین و سیاست در جهان معاصر دارد؛ به‌ویژه در جوامعی که با چالش‌های بنیادگرایی دینی، بحران مشروعیت سیاسی و تضاد میان سنت و مدرنیته مواجه‌اند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| اسپینوزا؛ دین؛ سیاست؛ سکولاریسم عقلانی؛ آزادی اندیشه؛ روشنگری؛ دموکراسی متکثر | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 629 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 144 |
||