آشکارسازی روند تاثیر توسعه شهری بر ایجاد جزایر حرارتی در محدوده و حریم باغ گیاهشناسی ملی ایران | ||
| محیط شناسی | ||
| مقاله 5، دوره 52، شماره 1، بهار 1405، صفحه 83-104 اصل مقاله (1.37 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jes.2026.407694.1008656 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد متینی زاده1؛ یاسر قاسمی آریان* 2؛ هادی اسکندری دامنه3؛ علی علیزاده علیآبادی4 | ||
| 1بخش تحقیقات جنگل، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران | ||
| 2بخش تحقیقات بیابان، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران | ||
| 3بخش تحقیقات بیابان، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. | ||
| 4مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف: باغهای گیاهشناسی بهعنوان مرکزی برای حفظ تنوعزیستی و ذخایر ژنتیکی و محیطی برای آموزش و ترویج، فرهنگسازی، انجام تحقیقات علمی و گردشگری از اهمیت ویژهای در سطح جهان برخوردارند. باغ گیاهشناسی ملی ایران با قدمتی بیش از نیمقرن و تنوع بالای گیاهان بومی و غیربومی و انواع گونههای جانوری، یک اثر منحصربهفرد در ایران و خاورمیانه محسوب میشود. با این حال توسعه شهری در حریم باغ، طی دو دهه اخیر به یک تهدید جدی برای حفظ آن تبدیل شده است. در همین راستا تحقیق حاضر با هدف آشکارسازی روند تاثیر توسعه شهری بر ایجاد جزایر حرارتی در محدوده و حریم باغ گیاهشناسی ملی ایران انجام گرفت. روش پژوهش: در این تحقیق از تصاویر ماهوارهای سنجنده لندست 8 در 5 دوره زمانی 1990، 2000، 2010، 2015 و 2025 جهت تعیین دو شاخص دمای سطح زمین (LST) و تغییرات میدان حرارتی شهری (UTFVI) استفاده شد. یافتهها: نتایج مربوط به تغییرات زمانی و مکانی دما برای بازه 35 ساله از 1990 تا 2025 بیانگر روند افزایشی دما است. به طوری که طبقه دمایی بیش از 45 درجه سانتیگراد از صفر درصد در سال 1990 به 24/55 درصد در سال 2025 رسیده است. بررسی روند تغییرات مکانی در محدوده و حریم باغ گیاهشناسی ملی ایران گویای این واقعیت است که جزایر گرمایی بیشتر در حریم باغ رخ داده است. بر همین اساس، تصاویر مربوط به شاخص LST در سال 2025 بهخوبی نشان میدهد که بیشترین سطح مربوط به طبقه بیشتر از 45 درجه سانتیگراد در حریم باغ بوده و بالعکس بیشترین سطح مربوط به طبقه کمتر از 30 درجه سانتیگراد در محدوده باغ مشاهده شد. بررسی روند تغییرات مکانی و زمانی شاخص واریانس حرارتی (UTFVI) نشان داد که در بازه زمانی 35 ساله روند تغییرات شاخص آسایش حرارتی در طبقات عالی و متوسط در محدوده باغ، افزایشی بوده و به ترتیب از مقدار 37/47 و صفر درصد در سال 1990 به 45/81 و 1/99 درصد در سال 2025 رسیده است. این در حالی است که طبقات بد، بدتر و بدترین بیشتر در حریم باغ بوده است. نتیجهگیری: نتایج پژوهش پیشرو بهروشنی نقش تغییرات کاربری و ساختوسازها را در افزایش جزایر حرارتی و نقش توسعه پوشش گیاهی را در آسایش حرارتی نشان میدهد. با توجه به زوال و خشکیدگی پارک جنگلی چیتگر در شرق و جنوبشرقی باغ گیاهشناسی ملی ایران که اثرات منفی تغییرات اقلیمی را مضاعف نموده و بر تشدید جزایر حرارتی در آینده نزدیک خواهد افزود لازم است در جهت پایداری اکولوژیکی باغ، تعدیلی در رویکردهای توسعه شهری، سیاستهای توزیع جمعیت و استفاده از منابعطبیعی منطقه 22 صورت پذیرد. به نحوی که ضمن جلوگیری از توسعه ساختوسازهای بیشتر، حفظ و تقویت تنوع و درصد پوشش گیاهی، هم در حریم باغ و هم در محدوده پارک جنگلی چیتگر با استفاده از درختان پهنبرگ، به طور ویژه مدنظر مسئولان امر قرار گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تابآوری شهری؛ تغییرات مکانی و زمانی سطح زمین؛ تغییر کاربری؛ فضای سبز شهری؛ منطقه 22 تهران | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,362 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,339 |
||