نقش ابریشم در خاننشینهای ایرانی قفقاز (۱۱۶۰-۱۲۴۴ق/۱۷۴۷-۱۸۲۸م) | ||
| مطالعات اوراسیای مرکزی | ||
| مقاله 14، دوره 19، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 353-384 اصل مقاله (686.42 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jcep.2026.398913.450337 | ||
| نویسنده | ||
| سیدعلی مزینانی* | ||
| استادیار، گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه علامۀ طباطبائی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| همیشه جنوب قفقاز از جهت تنوع ویژگیهای جغرافیایی، قومی، زبانی و غنای منابع برای خودگردانی استعداد زیادی داشته است. یکی از آن منابع غنی ابریشم بود. با سقوط حکومت افشاریه و پیدایش خلأ سیاسی در جنوب قفقاز، ابریشم به یکی از تکیهگاههای خانها و مدعیان محلی برای پیشبرد برنامههای سیاسی خودشان تبدیل شد. مسئلۀ اصلی این نوشتار بررسی ابعاد مختلف نقشآفرینی ابریشم در حیات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی خاننشینهای نُه گانه در جنوب قفقاز است. فرضۀ اصلی این است که ابریشم در تشکیل و تداوم خاننشینها نقش اصلی را داشته است. برای بررسی این مسئله در این نوشتار از روش کیفی و رهیافت توصیفیتحلیلی بهره میبریم. یافتههای این بررسی نشان میدهد که نهتنها ابریشم دستکم 11 درصد از کل ارزش اقتصاد خاننشینها را تشکیل میداده است، بلکه از میان 50 نوع مالیات رایج در این قلمروها 4 مالیات اصلی اتکای چشمگیری به ابریشم داشتهاند و 4 مالیات فرعی نیز بهشکل اختصاصی بر مبنای ابریشم تعریف شده بوده است. از نظر جغرافیایی مهمترین کانون انباشت تولید ابریشم مرزهای شرقی، خاننشین شکی و مرزهای غربی، خاننشین شیروان بوده است. از نظر جنسیتی زنان اشراف در سازماندهی برداشت و فرآوری و بافت پارچۀ ابریشمی سهم پررنگی داشتهاند. از نظر سازماندهی زمان و فضا، فرآوری ابریشم، بافت پارچۀ ابریشمی و رنگآمیزی آن در کنار ایجاد باغ درخت توت و همچنین زمان برداشت محصول ابریشم و موعد پرداخت مالیات آن، الگوی زندگی غالب را در برخی روستاها شکل میداد | ||
| کلیدواژهها | ||
| ابریشم؛ مالیات؛ خاننشین؛ قفقاز؛ شیروان؛ شکی؛ ایران | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 156 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 164 |
||