حکمرانی ویرایش ژن در عصر فرافرگشت: چارچوب تحلیلی برای سنجش نابرابری زیستی و معماری سیاستی ایران | ||
| سیاستگذاری عمومی | ||
| دوره 12، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 203-219 اصل مقاله (1.38 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jppolicy.2026.107811 | ||
| نویسنده | ||
| احمد عاشوری* | ||
| استاد کشاورزی و منابع طبیعی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| چکیده | ||
| ویرایش ژن انسانی، بهویژه در سطح خط زایشی، بهتدریج از درمان بیماریهای وراثتی فراتر میرود و به ابزاری بالقوه برای ارتقای ویژگیهای نسلهای آینده تبدیل میشود. این گذار، در غیاب حکمرانی پیشنگر، میتواند نابرابری زیستی را تعمیق کرده و رقابت ژنتیکی میان گروهها یا دولتها را فعال سازد. پرسش محوری مقاله آن است که چه سازوکارهایی مسیر تکاملی ویرایش ژن انسانی را تعیین میکنند و چه عواملی مشخص میسازند این فناوری به نابرابری ساختاری منتهی شود یا در چارچوب حکمرانی مؤثر مهار گردد. برای پاسخ به این پرسش، چارچوب سهمؤلفهای نابرابری-انباشت-حکمرانی معرفی میشود که شامل: (۱) شکاف دسترسی ژنتیکی - میزان نابرابری اولیه در دسترسی به ویرایش ژن، (۲) انباشت میاننسلی - فرآیندی که طی آن مزایای ژنتیکی به نسلهای بعد منتقل و تقویت میشوند و (۳) ظرفیت حکمرانی - توان نهادی دولتها و جامعه بینالمللی در تنظیم این فناوری. تحلیل نظری نشان میدهد در شرایط شکاف دسترسی بالا و ظرفیت حکمرانی پایین، نابرابری زیستی بهصورت درونزا تشدید میشود. مقاله با پیشنهاد پنج اصل سیاستی و بررسی موردی ایران، نشان میدهد مسیر آینده ویرایش ژن بیش از آنکه به فناوری وابسته باشد، به کیفیت حکمرانی بستگی دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ویرایش ژن؛ نابرابری زیستی؛ حکمرانی علم؛ ظرفیت حکمرانی؛ انتقال میاننسلی؛ سیاستگذاری عمومی؛ ایران | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 216 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 152 |
||