بررسی تحلیلی- تطبیقی ساختار کیریتسو(Keiretsu) ژاپن و هلدینگ‌ها در ایران: فرصت‌ها و چالش‌ها | ||
| فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی | ||
| دوره 19، شماره 3، پاییز 1405، صفحه 1-24 اصل مقاله (675.2 K) | ||
| نوع مقاله: مقالات پژوهشی- کیفی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jed.2026.403658.654589 | ||
| نویسندگان | ||
| نبی امیدی* 1؛ بیتا شایگانی2 | ||
| 1گروه مدیریت ، دانشکده مدیریت، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. | ||
| 2گروه اقتصاد ، دانشکده مدیریت، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| چکیده هدف: هدف اصلی این پژوهش، انجام یک تحلیل تطبیقی چندوجهی میان دو الگوی بنگاه‌داری، یعنی «کیریتسو» در ژاپن و «هلدینگ» در ایران است. این مطالعه در پی آن است تا فراتر از مقایسه‌های شکلی، به شناسایی و تبیین تفاوت‌های بنیادین در منطق حاکمیتی، سازوکارهای نهادی، و زمینه‌های اقتصادی-سیاسی شکل‌دهنده به هر یک از این الگوها بپردازد. به طور مشخص، پژوهش سه هدف فرعی را دنبال می‌کند: اول، کالبدشکافی دقیق مولفه‌های ساختاری و کارکردی کیریتسوها (شامل مالکیت متقابل، نقش بانک اصلی و شرکت بازرگانی عمومی) و هلدینگ‌های ایرانی (شامل مالکیت متمرکز، کنترل هرمی و مدیریت پورتفوی). دوم، تحلیل تأثیر محیط نهادی متمایز دو کشور (دولت توسعه‌گرا و ثبات اقتصادی در ژاپن در مقابل بی‌ثباتی مزمن و انحصارات در ایران) بر تکامل و عملکرد این ساختارها. سوم، ارائه یک چارچوب مفهومی و سیاستی برای فهم چالش‌های هلدینگ‌های ایرانی و شناسایی فرصت‌های قابل اقتباس (و نه تقلید) از منطق کیریتسوها به منظور ارتقای هم‌افزایی صنعتی، نوآوری و سرمایه‌گذاری بلندمدت در اقتصاد ایران. روش: این کیفی و از منظر هدف، کاربردی-توسعه‌ای است. رویکرد اصلی اتخاذ شده، تحلیلی- تطبیقی در سه سطح، 1. سطح ساختاری: مقایسه جزءبه‌جزء عناصر کلیدی دو الگو، شامل حاکمیت شرکتی، ساختار مالکیت، نظام تأمین مالی و روابط بین‌بنگاهی، 2. سطح زمینه‌ای: بررسی و تطبیق بستر تاریخی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی که هر الگو در آن رشد کرده است و3. سطح سیاستی: تحلیل قوانین، مقررات و سیاست‌های کلان اقتصادی مؤثر بر این ساختارها و شناسایی خلأهای موجود. گردآوری داده‌ها به شیوه اسنادی و کتابخانه‌ای با تمرکز بر منابع علمی معتبر (مقالات، کتب و گزارش‌های پژوهشی) داخلی و بین‌المللی صورت گرفته است. تحلیل داده‌ها نیز مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی و استدلال تطبیقی بوده و برای تضمین اعتبار یافته‌ها از راهبرد مثلث‌سازی منابع استفاده شده است تا روایی و پایایی تحقیق افزایش یابد. یافته‌ها: کیریتسوها به عنوان شبکه‌های همکاری افقی، مبتنی بر سهامداری متقابل، حاکمیت شورایی مبتنی بر اجماع و حمایت نهادهای محوری استراتژیک (بانک اصلی و شرکت بازرگانی عمومی) شکل گرفته‌اند. این ساختار که محصول یک دولت توسعه‌گرا، ثبات اقتصادی و فشار رقابت جهانی است، منجر به خلق هم‌افزایی صنعتی، سرمایه‌گذاری بلندمدت (سرمایه صبور) و نوآوری پایدار شده است. در مقابل، هلدینگ‌های ایرانی عمدتاً ساختارهای هرمی و عمودی با مالکیت متمرکز دولتی یا شبه‌دولتی هستند که در یک بستر نهادی با بی‌ثباتی اقتصادی، تورم مزمن و انحصار داخلی تکامل یافته‌اند. این مدل که بر کنترل دستوری و مدیریت پرتفوی مالی کوتاه‌مدت استوار است، از چالش‌هایی نظیر بی‌ثباتی مدیریتی، فقدان هم‌افزایی عملیاتی بین شرکت‌های تابعه و ضعف در نوآوری رنج می‌برد. نتیجه: بهبود عملکرد هلدینگ‌های ایرانی یک پروژه صرفاً مدیریتی نیست، بلکه مستلزم اصلاحات چندلایه و یکپارچه در محیط نهادی است. این اصلاحات شامل شفاف‌سازی ساختار مالکیت، اصلاح نظام تأمین مالی به سمت سرمایه‌گذاری هوشمند، بازآفرینی بازار کار و تحول سیاست علم و فناوری به سمت نوآوری شبکه‌ای است. الگوبرداری از کیریتسو نه به معنای تقلید شکلی، بلکه نیازمند درک عمیق منطق نهادی و بازطراحی سیاست‌های اقتصادی در ایران برای گذار از کنترل بوروکراتیک به یک اکوسیستم مولد و رقابت‌پذیر است. کلیدواژه‌ها: ایران، حاکمیت شرکتی، ژاپن، کیریتسو، هلدینگ. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| ایران؛ حاکمیت شرکتی؛ ژاپن؛ کیریتسو؛ هلدینگ | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 278 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 103 |
||