مقولۀ معماری در اسناد مردمی دورۀ قاجار: تحلیلی مبتنی‌بر معنی‌شناسی ساخت‌گرا | ||
| نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی | ||
| مقاله 4، دوره 31، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 45-60 اصل مقاله (3.51 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jfaup.2026.412900.673180 | ||
| نویسنده | ||
| علی اسدپور* | ||
| دانشیار گروه مطالعات معماری ایران، دانشکدۀ معماری و مرمّت، دانشگاه هنر شیراز، شیراز، ایران. | ||
| چکیده | ||
| اسناد مردمی به‌عنوان بازنمودهایی زبان‌شناختی، حامل بخشی از تجربۀ زیستۀ مردم هستند و پاره‌ای از مفاهیم تاریخی را نیز در خود جای داده‌اند. هدف پژوهش کنونی استخراج ساختار زبانیِ فهم و بازنمایی مقولۀ معماری در این دسته از اسناد است. این کار با استفاده از مفاهیم معنی‌شناسی ساخت‌گرا انجام‌شده و سپس با الهام از تاریخ مفهوم خصوصیات آن تبیین شده است. پرسش اصلی این است که ساختار زبانی مواجهۀ اسناد مردمی روزگار قاجار با مقولۀ معماری چه معرفت تازه‌ای در خود دارد؟ رویکرد این پژوهش، کیفی و مبتنی بر روش تحلیل محتوا است؛ بدین منظور، 76 سند مردمیِ مرتبط با شهر شیراز در دورۀ قاجار (موجود در آرشیوهای سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران و دنیای زنان عصر قاجار) بازخوانی و تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که «فرآیند تأسیس و تعیُّن مقولۀ معماری» در ذهنیّت قاجاری، الگویی پنج‌گانه شامل تأسیس، تشخّص، تعلُّق، تعیُّن و احصای متعلَّقات دارد. یافته‌ها در دو ساحت تأسیسی و تعیُّنی تبیین شدند که نشان‌دهندۀ «شأنیت فضا در مقابل عمارت»، «ساخت مقولۀ خانه بر پایۀ مفروز و غیرمفروز» (متأثر از ارزش مبادله‌ای و قابلیت بخش‌پذیری بنا)، «تعیین حدود بنا بر پایۀ هم‌جواری‌ها و نگاه موضع‌شناسانه» (برپایۀ موقعیت فرد در بنا)، «تعلُّق بنا به شخص و شهر» و «نامیدن آن به صفات یا ویژگی‌ها» هستند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| تاریخ مفهوم؛ سند؛ قاجاریان؛ معماری؛ معنی‌شناسی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 225 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 197 |
||