پتانسیل تجمع فلزات سنگین در درختان اقاقیا و زبان گنجشک کاشته شده در فضای سبز معدن مس سونگون | ||
| نشریه جنگل و فرآورده های چوب | ||
| دوره 79، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 147-160 اصل مقاله (925.55 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jfwp.2026.416154.1396 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدحسین لطفی1؛ امید فتحی زاده* 2؛ سجاد قنبری2 | ||
| 1کارشناس ارشد ناظر فضای سبز مجتمع مس سونگون. ایران. | ||
| 2گروه جنگلداری، دانشکدة کشاورزی و منابع طبیعی اهر، دانشگاه تبریز، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: یکی از اثرات عمدة محیطزیستی ناشی از استخراج روباز معادن، ایجاد تودههای عظیم روباره و حفرههای عمیق در محلهای استخراج است. در واقع این تودهها، زباله های معدنی هستند که علاوه بر محتوای بالای قطعات سنگ، ظرفیت نگهداری رطوبت کم، چگالی ظاهری بالاتر، مواد مغذی کم، pH پایینتر حاوی عناصر بالقوة سمی مانند فلزات سنگین بوده و بر سلامت محیطزیست و انسان تأثیر منفی میگذارند. از این رو، توسعة روشهای درمانی برای کاهش اثرات مخرب محیطزیستی آن ضروری است. در میان این روشهای درمانی، گیاهپالایی از پتانسیل گونههای مختلف گیاهی برای حذف فلزات سنگین از مکانهای آلوده استفاده میکند. هدف اصلی این پژوهش، بررسی جذب فلزات سنگین توسط برگ گونههای درختی اقاقیا و زبان گنجشک بود که در اطراف معدن مس سونگون ورزقان کاشته شده بودند. روش پژوهش: برای انجام این پژوهش نمونههای برگ از دو درخت اقاقیا و زبان گنجشک که در فضای سبز اطراف معدن مس سونگون کاشته شده بود، جمعآوری شد. سن تقریبی درختان انتخاب شده بین 15 تا 20 سال بود. درختان انتخابشده برای نمونهبرداری، از بین پایههای بالغ، کاملاً سالم، بدون آفت و آسیب فیزیکی، با تاجپوشش طبیعی و در دسترس انتخاب شدند. نحوة انتخاب پایهها بهصورت تصادفی و با پنج پایة درختی با سه تکرار انجام گرفت. تعداد 20 تا ۳۰ برگ از یکسوم بالایی تاج درخت و طی یک مرحله برداشت شدند. پس از جمعآوری برگها، نمونهها در بستههای کاغذی به آزمایشگاه منتقل و هضم شدند. در آزمایشگاه، غلظت عناصر سنگین مس، مولیبدن، سرب و کادمیوم با استفاده از دستگاه ICP-MS اندازهگیری شد. همچنین شاخصهای تجمع زیستی (BCF)، شاخص جامع تجمع زیستی (CBCI) و شاخص تجمع فلز (MAI) محاسبه شدند. برای تجزیهوتحلیل داده ها، ابتدا از آزمونهای شاپیرو-ویلک، برای بررسی نرمال بودن داده ها استفاده شد و سپس از آزمون تی تست برای بررسی معنی داری استفاده شد. یافته ها: تجزیهوتحلیل داده ها نشان داد تجمع زیستی عناصر سنگین مولیبدن، مس، سرب و کادمیوم در بین دو گونة درختی اقاقیا و زبان گنجشک اختلاف معنی داری با هم دارند. نتایج آزمون تی نشان داد که غلظت فلز مولیبدن، مس، سرب و کادمیوم در گونه اقاقیا به طور معنی داری نسبت به زبان گنجشک بیشتر است. به طورکلی بیشترین میزان جذب و استخراج توسط گونههای درختی برحسب فلزات به ترتیب عناصر مس، مولیبدن، سرب و کادمیوم بودند. مشاهده شد که میزان فلزات سنگین مس، سرب و مولیبدن در تمامی نمونههای برگ بیشتر از حد استاندارد است. براساس نتایج شاخص تجمع زیستی به دست آمده از این پژوهش، مشخص شده که گونة اقاقیا بیش انباشتگر اختصاصی مولیبدن و گونة زبانگنجشک شاخص مولیبدن میباشد، درحالی که جذب سایر عناصر در هر دو گونه تفاوت چشمگیری نشان نداد. همچنین براساس شاخص تجمع فلز گونة اقاقیا بیشترین میزان تجمع فلزات سنگین را در بین دو گونة مورد مطالعه دارد. همچنین بیشترین مقدار شاخص جامع تجمع فلزات مربوط به گونة اقاقیا بود. نتایج تقسیمبندی گونههای درختی براساس میزان جذب فلزات سنگین نشان داد که گونة اقاقیا بهعنوان بیش انباشتگر اختصاصی مولیبدن معرفی شده و زبان گنجشک در گروه شاخص برای مولیبدن قرار گرفتند. با اینحال، اقاقیا نسبت به عناصر مس، سرب و کادمیوم شاخص به جذب بود و زبان گنجشک در گروه مقاوم قرار گرفت. نتیجه گیری: در مجموع، با توجه به نتایج حاصل از شاخص های مورد بررسی در این پژوهش، مشاهده شد که گونة اقاقیا نسبت به زبان گنجشک توانایی بیشتری در تجمع فلزات سنگین از خاک دارد و بهعنوان بیشانباشتکننده طبقهبندی شد. علاوه بر این، مطابق با نتایج مطالعة حاضر، استفاده از گونة زبان گنجشک ممکن است صرف نظر از مقادیر پایینتر شاخص های آنها، انتخاب موفقی برای گیاهپالایی باشد. این مطالعه به عنوان یک بینش مقدماتی عمل میکند که مسیر پژوهشهای آینده را در مورد بهبود مدیریت محیطهای آلوده از طریق پایش زیستی و تجمع زیستی عناصر سنگین روشن میسازد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| انباشت زیستی؛ شاخص تجمع فلز؛ شاخص جامع تجمع زیستی؛ گیاه پالایی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 165 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 32 |
||