روش مبتنی بر سنجش زمان برای تعیین غیرمستقیم عمق آب در رساله ابوبکر بن ابی‌عابس | ||
| تاریخ علم | ||
| مقاله 7، دوره 24، شماره 2، مهر 1405، صفحه 157-170 اصل مقاله (810.83 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jihs.2026.415777.371910 | ||
| نویسنده | ||
| رضا کیانی موحد* | ||
| دانشجوی دکتری تاریخ علم، پژوهشکده تاریخ علم، دانشگاه تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| این مطالعه به بررسی یک روش عمق‌یابی می‌پردازد که توسط ابوبکر بن ابی‌عابس در بخش آغازین رساله‌اش "فی اخذ العباد" (درباره تعیین فواصل) شرح داده شده است. در حالی که عمق‌یابی مرسوم باستانی و قرون وسطایی بر اندازه‌گیری مستقیم متکی بود، ابن ابی‌عابس یک روش غیرمستقیم مبتنی بر یک گوی فلزی توخالی، یک وزنه قابل جدا شدن و یک پنگان (ساعت آبی) پیشنهاد کرد. این دستگاه ابتدا در عمق مشخصی به کار گرفته می شود تا یک مقدار مرجع از مقدار آب جمع‌آوری‌شده در طول نزول گوی به عمق دریا و صعود آن به سطح تعیین شود. سپس مقدار به‌دست‌آمده در آزمایش بعدی در عمق نامعلوم، با این مقدار مرجع مقایسه شد و عمق از طریق تناسب ریاضی استنباط می شود. این مقاله عملکرد این دستگاه را بازسازی می‌کند و روش اندازه‌گیری آن را در رابطه با شیوه‌های عمق‌یابی قبلی و سنت‌های گسترده‌تر اندازه‌گیری غیرمستقیم در حوزه های دیگر بررسی می‌کند. این مقاله استدلال می‌کند که اهمیت تاریخی روش ابی‌عابیس نه در اختراع ابزار او، بلکه در ترکیب آن با یک روش اندازه‌گیری غیرمستقیم مبتنی بر مرجع نهفته است که در آن مدت زمان حرکت یک جسم به عنوان نماینده‌ای برای تعیین یک فاصله غیرقابل دسترس عمل می‌کند. هیچ روش معادلی در منابع قدیمی‌تر یونانی، رومی یا عربی که برای این مطالعه به آنها مراجعه شده است، شناسایی نشده است. اگرچه این امر اولویت تاریخی مطلق را برای ابن عابس اثبات نمی‌کند، اما رساله، توصیف غیرمعمول و اولیه‌ای از تعیین غیرمستقیم عمق آب را حفظ می‌کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| ابوبکر بن ابی عابس؛ فی اخذ الابعاد؛ مساحی؛ ابزار مساحی؛ عمق سنجی؛ اندازه گیری غیرمستقیم؛ اندازه گیری در قرون وسطی؛ تاریخ تکنولوژی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 158 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 29 |
||