اسلام و مشارکت سیاسی در اندیشۀ آیتالله جوادیآملی؛ با تأکید بر کلام سیاسی | ||
| نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان | ||
| دوره 16، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 117-139 اصل مقاله (995.79 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jstmt.2026.400907.1818 | ||
| نویسنده | ||
| علی آقاجانی* | ||
| استادیار گروه علوم سیاسی، پژوهشکده علوم اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
| آیتالله عبدالله جوادیآملی دارای آثار متنوع و متکثر در اضلاع مختلف علم دینی، از جمله حیطههای کلامی ـ سیاسی است که وی را شخصیتی شاخص ساخته است. بر این پایه، سؤال اصلی آن است که در نگرش جوادیآملی نوع رابطه اسلام و مشارکت سیاسی چیست؟ فرضیه، بر اساس روش هرمنوتیک اسکینر، بر این مبنا استوار است که بر پایه زمینههای ذهنی و عینی و هنجارهای مرسوم در این زمینه، جوادیآملی هم در نگرش مدرن و هم در نگرش سنتی تصرفاتی دارد که طبق آن مشارکت سیاسی مردم امری پویا، گسترده، لازم و مبتنی بر عهد و عقد است، اما تمامکننده نیست. وی با نقد نگرش سکولار، بر نقش عقلانیت، اجتهاد و اخلاق در هدایت مشارکت سیاسی تأکید دارد و آن را امری فراتر از مناسبات قدرت و رقابت حزبی میداند. بر این اساس، جوادیآملی بر کلیدواژگان «نظارت مردم» و «امربهمعروف و نهیازمنکر» جهت تقویت مشارکت سیاسی تأکید دارد؛ مشارکت خردپایه دینمدار یکی از شاخصهای حکمرانی خوب است؛ در تبیین حوزه مشارکت امت اسلامی در نظام اسلامی، دو حیطه «امرالله» و «امرالناس» را از یکدیگر جدا و حوزه مشارکت و دخالت مردم در حوزه «امرالناس» کامل است؛ حکومت دینی بر اساس پشتوانه مردم، قوام مییابد و بدون آن تشکیل و استمرار حاکمیت ممکن نیست؛ رضایت مردم هرچند از ارکان مهم استواری حکومت است، اما باید واقعبینانه و عاری از فریب و تظاهر باشد؛ در صورت عدم همراهی مردم با حاکمیت دینی، استیلای زور بر آنان روا نیست؛ خواست مردم هم در تأسیس حکومت دینی و هم در استمرار آن نقشی عمده دارد؛ مشارکت سیاسی نباید به «سادگی» و «فراگیری بیحدّ و حصر» در اجرا منجر شود؛ مناطق مشارکت شامل حوزه مباحات، موضوعات غیرمستنبط از منابع دینی، اضلاع واجب تخییری نقلی، مصادیق واجب تخییری عقلی و مانند آن که مستقیم به حکم شرعی بازنمیگردند و نیز قلمرو ولایت است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| امرالله و امرالناس؛ اندیشه سیاسی جوادیآملی؛ جوادیآملی؛ رضایت مردم؛ کلام سیاسی؛ مشارکت سیاسی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 118 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 95 |
||