ارزیابی خطر سیلاب و پهنهبندی سیلاب در حوضه آبریز رودخانه کن با رویکرد مدلسازی هیدرولوژیکی-هیدرولیکی | ||
| تحقیقات آب و خاک ایران | ||
| دوره 57، شماره 6، شهریور 1405، صفحه 1359-1379 اصل مقاله (1.92 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/ijswr.2026.414839.670145 | ||
| نویسنده | ||
| مرتضی شکری* | ||
| عضو هیئت علمی- گروه عمران، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| حوضه آبریز رودخانه کن به دلیل شرایط کوهستانی و عبور از مناطق شهری متراکم تهران، از جمله حوضههای با خطر سیلاب بالا به شمار میرود. هدف این پژوهش، ارزیابی خطر سیلاب در این حوضه با استفاده از رویکرد تلفیقی مدلسازی هیدرولوژیکی (HEC‑HMS) و هیدرولیکی دوبعدی (HEC‑RAS 2D) و بررسی اثر پارامترهای مؤثر بر رفتار سیلاب است. در این مطالعه از دادههای بلندمدت بارندگی و دبی ایستگاههای سولقان و سنگان طی دوره ۱۳۴۸ تا ۱۴۰۴ استفاده شد. ابتدا با تحلیل فراوانی سیلاب و بهکارگیری توزیع Log‑Pearson Type III، دبیهای طراحی استخراج گردید. سپس مدل هیدرولوژیکی با استفاده از روشهای SCS‑CN و Clark Unit Hydrograph کالیبره و اعتبارسنجی شد و هیدروگرافهای حاصل به مدل هیدرولیکی دوبعدی منتقل گردید تا عمق، سرعت و گستره پهنه سیلاب بر پایه مدل رقومی ارتفاع با تفکیک ۳۰ متر شبیهسازی شود. نتایج نشان داد که دبی اوج سیلاب با دوره بازگشت ۱۰۰ساله در بازه ۱۴۰ تا ۱۶۰ مترمکعب بر ثانیه قرار دارد که با رخدادهای تاریخی از جمله سیلاب سال ۱۳۹۳ همخوانی دارد. ارزیابی عملکرد مدل هیدرولوژیکی نشاندهنده دقت مناسب شبیهسازی با مقادیر NSE بین 78/0 تا 89/0 و ضریب تعیین R² بین 82/0 تا 92/0 بود. شبیهسازی هیدرولیکی نشان داد که در سناریوی سیلاب ۱۰۰ساله، عمق جریان در بخشهای پاییندست به بیش از ۲٫۵ متر و سرعت جریان به حدود ۵ متر بر ثانیه میرسد و مساحت پهنه سیلگیر حدود ۲۵ تا ۲۹ کیلومترمربع برآورد میشود که بخشهایی از مناطق ۲۱ و ۲۲ تهران را تحتتأثیر قرار میدهد. تحلیل حساسیت نیز نشان داد که ضریب زبری Manning و افزایش شدت بارش از مهمترین عوامل مؤثر بر تشدید عمق و گستره سیلاب هستند. نتایج این پژوهش میتواند در برنامهریزی شهری، تعیین حریم رودخانه و توسعه سامانههای مدیریت و هشدار سیلاب در حوضه رودخانه کن و سایر حوضههای شهری مشابه مورداستفاده قرار گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سیلاب؛ پهنهبندی سیلاب؛ مدل HEC‑HMS؛ مدل HEC‑RAS دوبعدی؛ حوضه رودخانه کن | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 118 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 84 |
||