نوشتههای نجومی شمسالدین سمرقندی: بخش هیئت از رسالۀ لطایف الحکمة بهانضمام فصلی در شناخت تقسیمبندی ساعات و جدول سهام | ||
| تاریخ علم | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 10 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jihs.2026.418286.371919 | ||
| نویسندگان | ||
| حنیف قلندری* 1؛ حسن امینی2 | ||
| 1عضو هیأت علمی/پژوهشکده تاریخ علم/دانشگاه تهران | ||
| 2پژوهشگر پسا دکتری، مؤسسه iMT، لوکا، ایتالیا | ||
| چکیده | ||
| شمسالدین سمرقندی از دانشمندان قرن ۷-۸ق/۱۳م است که بیشتر به سبب آثارش در منطق و کتابی به نام اشکال التأسیس در هندسه شناخته شده است. از او آثاری در علم نجوم باقی مانده است که نشان میدهد او به خوبی بامباحث نجومی دوران خود مطلع بوده است. سیاهۀ آثار نجومی او از شرح مجسطی، که رسالهای تخصصی در نجوم بهشمار میرود، تا رسالههای کوچک احکامی را شامل میشود. در این مقاله ضمن برشمردن این آثار متن سه رسالۀ نجومی نیز بر اساس نسخههای موجود از آنها منتشر میشود: 1) بخش هیئت از رسالۀ لطایف الحکمة 2) فصل در معرفت اجزای ساعات زمانی 3) جدول سهام . فصل در معرفت اجزای ساعات زمانی به تبدیل ساعات مستوی و غیرمستوی (معوج) مربوط است و جدول سهام به حوزهٔ احکام نجوم تعلق دارد، اما بخش هیئت از رساله لطایف الحکمة از نظر ساختار و محتوا نوعی رساله مختصر هیئت است. با این حال جای گرفتن این رساله در مجموعهای دانشنامهای که سمرقندی در نظر داشته مطالب دیگری از علوم مختلف را در آن جای دهد بیش از پیش مؤید وجه عمومی و آموزشی هیئت، بهویژه آثار مختصر هیئت است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ابوریحان بیرونی؛ ساعت زمانی؛ ساعت مستوی؛ سهام؛ شمسالدین سمرقندی؛ لطایف الحکمة؛ مجموعه ۱۰۶۶ کتابخانه لیدن؛ هیئت | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 47 |
||