بررسی اثر گردوغبار بر انباشت زیستی جیوه و آرسنیک در جربیل هندی و جرد ایرانی در سیستان | ||
| نشریه محیط زیست طبیعی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 12 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jne.2026.416542.2920 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه ملاشاهی1؛ سعید محمدی* 2؛ محسن شهریاری مقدم1؛ عاطفه چمنی3؛ سمیه باقری4 | ||
| 1گروه محیط زیست دانشگاه زابل | ||
| 2حیات وحش، تنوع زیستی- دانشگاه زابل | ||
| 3دانشیار گروه محیط زیست، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران | ||
| 4گروه آمار زیستی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی زابل | ||
| چکیده | ||
| زمینه و هدف: جوندگان به عنوان پرجمعیت‌ترین راسته از پستانداران، به دلیل پراکنش گسترده در بسیاری از زیستگاه‌ها و تماس مستقیم با خاک و آب آلوده به عنوان شاخص زیستی مناسبی برای پایش آلودگی محیطی استفاده می‌شوند. حوضه سیستان به دلیل پدیده بادهای ۱۲۰ روزه و خشک‌شدگی تالاب‌های هامون، یکی از کانون‌های اصلی گردوغبار در جهان است که ذرات معلق آن حامل عناصر سمی نظیر جیوه و آرسنیک هستند. این مطالعه با هدف ارزیابی اثر گردوغبار بر انباشت زیستی جیوه و آرسنیک در موی دو گونه جونده، جربیل هندی (Tatera indica) و جرد ایرانی (Meriones persicus)، به عنوان شاخص‌های زیستی آلودگی محیطی در منطقه سیستان انجام شد. روش بررسی: نمونه‌برداری در خرداد و تیر ۱۴۰۴ از سه ایستگاه با کاربری‌های مختلف زیستگاه طبیعی، کشاورزی و مسکونی انجام گرفت. در مجموع ۲۷ فرد از دو گونه صید و نمونه‌های موی آن‌ها پس از شستشوی سه‌مرحله‌ای به روش ICP-OES آنالیز شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون‌های آنالیز واریانس یک‌طرفه و تی مستقل در نرم‌افزار SPSS انجام شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد میانگین غلظت جیوه در موی جرد ایرانی (76/1 میکروگرم بر گرم) به‌طور معناداری بیشتر از جربیل هندی (96/0 میکروگرم بر گرم) بود (0.05>p). با این حال، تفاوت معناداری در غلظت آرسنیک بین دو گونه مشاهده نشد. بیشترین غلظت هر دو عنصر در ایستگاه نزدیک به کانون‌های گردوغبار واقع در زیستگاه طبیعی اندازه‌گیری شد که تفاوت معناداری با ایستگاه‌های دیگر داشت (0.05>p). همچنین، جنسیت تأثیر معناداری بر میزان انباشت عناصر در هیچ‌یک از گونه‌ها نداشت. بحث و نتیجه‌گیری: یافته‌ها حاکی از آن است که جرد ایرانی به دلیل رژیم غذایی همه‌چیزخوار و تماس بیشتر با خاک، پتانسیل بالاتری برای تجمع جیوه نشان می‌دهد. سطوح بالای آرسنیک در مناطق نزدیک به کانون‌های گردوغبار نشان‌دهنده نقش کلیدی ریزگردها و فعالیت‌های کشاورزی در انتقال این عنصر به زنجیره غذایی است. با توجه به اینکه غلظت‌های مشاهده شده در برخی ایستگاه‌ها با مناطق معدنی کشور برابری می‌کند، پایش مستمر حیات‌وحش منطقه به منظور جلوگیری از انتقال آلودگی به سطوح بالاتر زنجیره غذایی ضروری است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| آلودگی؛ سمیت؛ حیات وحش؛ انباشت زیستی؛ گردوغبار | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 158 |
||