مؤلفههای گفتمان سیاسی در رمان چشمهایش بزرگ علوی | ||
| دوفصلنامۀ جامعهشناسی هنر و ادبیات | ||
| دوره 18، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 189-209 اصل مقاله (998.88 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jsal.2026.387809.666353 | ||
| نویسنده | ||
| عنایتاله دارائی* | ||
| دانشآموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| آگاهی از شیوۀ بازنمایی مضامین و مسائل اجتماعی و سیاسی در آثار ادبی، در شناخت سازوکار اجتماعی و بیرونیِ آفرینشِ اثر هنری و درکِ جریانهای ادبی که محصول گفتمانها هستند، سودمند است. هدف پژوهش، تبیین گفتمانهای اجتماعی-سیاسی در رمان چشمهایش نوشتۀ بزرگ علوی است. اثر هنری، محصولِ هنرمند و هنرمند، محصولِ گفتمانهاست. پس مقصود، شناسایی مؤلفههای گفتمانی است که نویسنده و اثر در درون آن شکل گرفتهاند. روش پژوهش، تحلیل گفتمان انتقادی (آمیختهای از رویکردهای نورمن فرکلاف و جیمز پل جی) است. رمان، سرگذشتِ خیالیِ مبارزانِ سیاسی، علیهِ دستگاه رضاشاه است. با توجه به پیوستگیِ مبارزان با کمونیستها و دیگر شواهد، میتوان گفتمان «خودی» در رمان را سوسیالیسم یا چپ دانست. گفتمان حاکمِ کشور (پهلویسم) به صورت «دیگری» بازنمایی شده و از حکومت رضاشاه انتقادهایی شده است؛ مانند کشف حجاب، دیکتاتوری، خفقان و سانسور، زندانی کردن و تبعید و کشتن سیاستمداران و معترضان. همچنین گفتمان اسلامگرا (تشیع)، به صورت «دیگری» و گفتمانهای سکولاریسم و مدرنیسم به صورت «خودی» بازنمایی شده است. درواقع، علوی و اثرش مخلوق تضارب گفتمانهای سیاسی ایران در دهۀ 1320 است. چیرگی گفتمانهای جدید و متأثر از غرب (سوسیالیسم، سکولاریسم و مدرنیسم) بر گفتمانهای سنتی (سلطلنتطلبی و دینی) در این اثر، حاکی از اوضاع حقیقی جامعۀ ایران آن زمان است. روشنفکران و طبقۀ متوسط جامعه شاملِ هنرمندان، نویسندگان، دانشآموختگان و کارمندان، دلبستگیِ بیشتری به گفتمانهای جدید داشتند. آنان با دیدگاهی منتقدانه یا مخالف به گفتمانهای سنتی مینگریستند. در رمان چشمهایش نیز این امر مشهود است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| چشمهایش؛ تحلیل گفتمان انتقادی؛ ایدئولوژی؛ قدرت؛ نورمن فرکلاف؛ جیمز پل جی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 45 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 48 |
||