نقش مه‌بارش در ورود عناصر غذایی به توده‌های راش شرقی (Fagus orientalis L.) ارتفاعات بالابند جنگل‌های هیرکانی | ||
| نشریه جنگل و فرآورده های چوب | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 22 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jfwp.2026.417964.1402 | ||
| نویسندگان | ||
| کیمیا مصطفی نژاد1؛ پدرام عطارد* 1؛ وحید اعتماد1؛ عاطفه دژبان2؛ محمد صادق کاویانپور1؛ سمیه میرزایی1؛ احسان عبدی1 | ||
| 1گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. | ||
| 2گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: در ارتفاعات بالابند جنگل‌های هیرکانی، به‌دلیل رطوبت بالای دریای خزر و توپوگرافی پیچیده، در فصل رویش رخدادهای مه و در نتیجه مه‌بارش فراوان هستند. مه‌بارش افزون بر تأمین آب، در رسوب یون‌ها و چرخة عناصر غذایی جنگل نیز نقش مهمی دارد. با این حال، تغییرات ترکیب شیمیایی مه‌بارش پس از عبور از تاج‌پوشش درختان راش شرقی (Fagus orientalis Lipsky) و سهم آن در ورود عناصر به کف جنگل، تاکنون بررسی نشده است. بنابراین، هدف این پژوهش، اندازه‌گیری اسیدیته (pH)، هدایت الکتریکی (EC) و غلظت عناصر غذایی پتاسیم، سدیم، کلسیم و منیزیم مه‌بارش و مقایسة آن با عناصر غذایی باران (فضای باز) در توده‌های خالص راش ارتفاعات بالابند جنگل‌های هیرکانی بود. روش پژوهش: این مطالعه در یک تودة خالص راش در جنگل‌های هیرکانی، طی فصل رویش و همزمان با چهار رخداد بارش انجام شد. برای بررسی ویژگی‌های شیمیایی مه‌بارش، آب حاصل از چهار رخداد بارندگی همراه با مه که با ورود آب ناشی از مه‌بارش همراه بودند، نمونه‌برداری شد. بدین‌منظور، 50 جمع‌آوری‌کنندة مه‌بارش در زیر تاج‌پوشش، 30 جمع‌آوری‌کنندة باران در فضای باز و شش جمع‌آوری‌کنندة ساقاب نصب شد. در مجموع، از هر رخداد بارش، پنج نمونة مه‌بارش و سه نمونة باران از فضای باز از نظر pH، هدایت الکتریکی، پتاسیم، سدیم، کلسیم و منیزیم بررسی و مقایسه شدند. داده‌ها پس از تأیید نرمال بودن با آزمون شاپیرو-ویلک، با آزمون‌های t مستقل و من-ویتنی در سطح معنی‌داری پنج درصد مقایسه شدند. یافته‌ها: میانگین (± انحراف معیار) pH مه‌بارش زیر تاج‌پوشش تودة راش شرقی (0/6±6/5) در چهار رخداد بررسی‌شده، تفاوت معنی‌داری با باران فضای باز (0/3±6/0) نشان نداد (0.05>P). با این‌حال، هدایت الکتریکی مه‌بارش در رخدادهای دوم (112/4 میکروزیمنس بر سانتی‌متر)، و چهارم (79/6) نسبت به باران فضای باز (به‌ترتیب: 40/8 و 21/8 میکروزیمنس بر سانتی‌متر) افزایش معنی‌دار داشت (0.05>P). در میان عناصر غذایی اندازه‌گیری‌شده، پتاسیم در تمامی رخدادها، در مه‌بارش افزایش معنی‌داری نسبت به باران فضای باز نشان داد (0.05>P) و بیشترین مقدار (± انحراف معیار) آن در رخداد سوم به مقدار 6/1± 21/5 قسمت در میلیون ثبت شد، در حالی‌که حداکثر غلظت آن در باران فضای باز، 0/1± 4/0 قسمت در میلیون (رخداد اول) بود. سدیم نیز در هر چهار رخداد با باران فضای باز اختلاف معنی‌دار داشت(0.05>P)؛ بیشترین غلظت آن در رخداد سوم در مه‌بارش، 0/7± 3/4 و در باران فضای باز، 0/1± 5/8 قسمت در میلیون بود. در رخدادهای دوم (1/35 قسمت در میلیون) و چهارم (0/55) برخلاف رخدادهای اول و سوم، افزایش معنی‌دار سدیم در مه‌بارش مشاهده شد. کلسیم و منیزیم نیز در همة رخدادها تفاوت معنی‌دار نشان دادند(0.05>P)؛ بیشترین غلظت کلسیم در رخداد سوم در مه‌بارش 2/7±14/2و در باران فضای باز 0/5±24/2قسمت در میلیون و بیشترین مقدار منیزیم نیز در همان رخداد، 0/5±3/1 قسمت در میلیون در مه‌بارش و (0/1±) 5/7 قسمت در میلیون در باران فضای باز ثبت شد. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان داد که مه‌بارش یکی از منابع مهم ورود عناصر غذایی به بوم‌سازگان جنگل‌های راشِ بالابند هیرکانی است. مه‌بارش تأثیر قابل‌توجهی بر pH نداشت، اما موجب تغییر در هدایت الکتریکی و غلظت عناصر شد. پتاسیم مه‌بارش افزایش معنی‌داری در مقایسه با پتاسیم باران نشان داد که بیانگر آبشویی شدید تاج‌پوشش است، در حالی‌که کلسیم، منیزیم و سدیم الگوهای متفاوتی داشتند. این یافته‌ها می‌تواند در برآورد دقیق‌تر ورودی عناصر غذایی، پایش سلامت توده‌های راش و پیش‌بینی پیامدهای تغییرات اقلیمی بر چرخة آب و عناصر در جنگل‌ها نقش مهمی ایفا کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| آبشویی تاج‌پوشش؛ اکوهیدولوژی جنگل؛ چرخة عناصر غذایی؛ شیمی مه‌بارش | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 145 |
||