تحلیل انتقادی نظریۀ وحدت متعالی ادیان پژوهشی قرآنی | ||
| مجله ادیان و عرفان | ||
| دوره 59، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 215-238 اصل مقاله (798.19 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jrm.2026.410770.630725 | ||
| نویسندگان | ||
| زهره نشاط دوست زنجانی1؛ عبدالهادی فقهی زاده* 2 | ||
| 1دانشجوی دکترا، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 2استاد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مسئلۀ تکثّر ادیان و شیوه مواجهه با آن، همواره از چالش‌برانگیزترین مباحث الهیاتی و دین‌پژوهی بوده‌است. یکی از پاسخ‌های معاصر به این مسئله، نظریۀ «وحدت متعالی ادیان» است که در بستر سنت‌گرایی شکل گرفته و شرح و بسط یافته‌است. این نظریه، تکثّر ادیان را امری معتبر و بلکه ضروری دانسته و حقیقت واحد دینی را در مرتبه‌ای فراتر از صورت‌ها و شریعت‌های ظاهری ادیان می‌جوید. این رویکرد، هم ادعای انحصار‌گرایان مبنی بر تمرکز حقانیت در یک دین خاص و هم ادعای کثرت‌گرایان به معنای حضور حقانیت مطلق در تمام ادیان را مردود می‌داند و بر این اساس، هر دین در رساندن انسان به رستگاری و حقیقت برای پیروان همان دین، مطلق در نظر گرفته می‌شود، اما با وجود حقیقت مطلق و بدون صورت که ویژگی عدم تناهی آن، تجلیّات متعدّد را اجتناب ناپذیر می‌کند، دین‌های دیگر نیز از حقیقت برخوردارند و به این ترتیب، هر دین یک «مطلق نسبی» خواهد بود که می‌تواند ما را به سرچشمه حقیقت مطلق رهنمون شود.پژوهش حاضر با رویکرد تطبیقی-انتقادی به تحلیل این نظریه از منظر قرآن کریم پرداخته و در پی سنجش میزان سازگاری مبانی، پیش‌فرض‌ها و نتایج آن با آموزه‌های قرآنی است. با توجه به گرایش پدیدآورندگان اصلی این نظریه به اسلام و پذیرش آن از سوی برخی اندیشمندان مسلمان معاصر، انتظار می‌رود که اصول این نظریه با آیات قرآن قابل انطباق باشد؛ با این حال، بررسی انجام‌شده نشان می‌دهد که میان مبانی نظریۀ وحدت متعالی ادیان و آموزه‌های قرآنی ناهمسویی‌ها و تعارضات معناداری وجود دارد. یافته‌ها حاکی از آن است که این نظریه بیش از آن‌که بر داده‌های قرآنی استوار باشد، به سنت‌های کهن و آیین‌های شرقی متکی است. لذا استنادات قرآنی آن بسیار محدود و اغلب ناتمام بوده و با منظر قرآنی برای تبیین حقیقت دینی سازگار نیست. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| وحدت متعالی ادیان؛ سنت‌گرایی؛ شهود عقلانی؛ کثرت‌گرایی دینی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 116 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 83 |
||