بازشناسی هویت وجودی صادر نخستین بر اساس وجوه تسمیه در حکمت و عرفان اسلامی | ||
| مجله ادیان و عرفان | ||
| دوره 59، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 241-260 اصل مقاله (555.61 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jrm.2026.416399.630762 | ||
| نویسنده | ||
| آرش رجبی* | ||
| دانش‌آموختۀ دکترا، گروه مبانی نظری اسلام، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
| قاعدۀ «الواحد» یکی از قواعد مبرهن و بنیادین فلسفۀ اسلامی است که بر پایه آن، از علت واحد بسیط من جمیع الجهات، جز معلول واحد صادر نمی‌شود. این قاعده این پرسش بنیادین را پیش می‌نهد که نخستین حقیقت صادر از واجب تعالی چه هویتی دارد. حکیمان و عارفان برای این حقیقت، نام‌ها و تعابیر فراوانی به کار برده‌اند. هرچند علامه حسن‌زاده آملی فهرستی مشتمل بر ۸۱ نام فراهم آورده‌است، این فهرست نه مدعی استقصای کامل بوده و نه تحلیلی نظام‌مند از وجوه تسمیه این نام‌ها ارائه کرده‌است. هدف پژوهش حاضر، بازشناسی هویت وجودی صادر نخستین از رهگذر تحلیل وجوه تسمیه، تکمیل مستند فهرست اسامی بر اساس منابع دست‌اول حکمی، عرفانی و روایی، و ارائه دسته‌بندی مفهومی آنهاست. پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه بررسی نظام‌مند منابع دست‌اول انجام شده و با ملاک وحدت مسمّی و حذف موارد مترادف، ۹۴ عنوان برای صادر نخستین احصا گردید که ۱۳ عنوان آن در مقایسه با فهرست مشهور علامه حسن‌زاده آملی افزوده شده‌است. این نام‌ها در هفت دسته مفهومی شامل وجودی-فیضی، نورانی-ظلی، رحمتی-نفسی، تعیّنی-برزخی، عرشی-کتابی، انسان کامل و رمزی-عرفانی طبقه‌بندی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که همه این تعابیر به حقیقتی واحد اشاره دارند و اختلاف آنها ناشی از تفاوت حیثیات، اعتبارات و نسبت‌های وجودی صادر نخستین با مبدأ و مراتب هستی است. همچنین نسبت میان مفاهیمی چون نفس رحمانی، فیض منبسط، عقل اول و نور محمدی در قالب نظامی واحد و بر اساس مبانی حکمت متعالیه و عرفان نظری تبیین گردیده‌است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| صادر نخستین؛ نفس رحمانی؛ قاعدۀ الواحد؛ فیض منبسط؛ وجوه تسمیه؛ بسیط الحقیقه | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 104 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 85 |
||