شکل‌گیری اکوسیستم‌های کارآفرینی مبتنی بر فرصت | ||
| فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 29 شهریور 1405 اصل مقاله (2.49 M) | ||
| نوع مقاله: مقالات پژوهشی- کیفی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jed.2026.411480.654654 | ||
| نویسندگان | ||
| فرامرز لایقی1؛ جهانگیر یدالهی فارسی* 2 | ||
| 1دانشجوی دکتری، گروه کارآفرینی فناورانه، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2نویسنده مسئول، استاد، گروه کسب و کار جدید، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف: مفهوم زیست‌بوم کارآفرینی در دهه گذشته به یکی از پرکاربردترین مفاهیم در ادبیات کارآفرینی و سیاست‌گذاری توسعه اقتصادی تبدیل شده است، با این حال رشد سریع کاربرد آن بیش از آنکه مبتنی بر انباشت نظری منسجم باشد، تحت تأثیر هیجان سیاستی و الگوگیری از نمونه‌های موفق جهانی بوده است. بخش قابل توجهی از مطالعات موجود با رویکردی ایستا به فهرست‌سازی مؤلفه‌های محیطی مانند سرمایه، فرهنگ، زیرساخت و شبکه‌ها پرداخته‌اند و کمتر به فرآیندهای درونی شکل‌گیری و تکامل زیست‌بوم توجه کرده‌اند. همچنین علی‌رغم محوریت کارآفرین، نقش عاملیت فردی و به‌ویژه سازه «فرصت کارآفرینی» به عنوان پیونددهنده سطوح خرد و کلان کمتر به صورت نظام‌مند نظریه‌پردازی شده است. از این رو، هدف این پژوهش ارائه چارچوبی برای شکل‌گیری زیست‌بوم کارآفرینی با محوریت تکامل فرصت‌های کارآفرینی و نتیجه انباشت و بهره‌برداری از فرصت‌ها در بستر زمانی است. فرصت‌های کارآفرینی از تولد تا تکامل زیست‌بوم کارآفرینی وجود داشته و افراد و شرکت‌ها از منابع و توانمندسازهای مختلفی برای بهره‌برداری از فرصت‌ها استفاده می‌کنند. نحوه کنش عامل و فرصت به توصیف ماهیت پویای زیست‌بوم‌های کارآفرینی و پایداری آنها کمک می کند. روش‌شناسی: پژوهش حاضر از رویکرد کیفی فراترکیب با اتکا به الگوی هشت‌مرحله‌ای شیا و واتسون (2019) بهره گرفته است. فرآیند تحلیل شامل مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی، مقایسه مستمر مفاهیم، تجمیع مضامین و استخراج الگوی نهایی بود. برای تضمین باورپذیری و اطمینان‌پذیری، کدگذاری‌ها توسط پژوهشگر دوم بازبینی و تأیید شد و نتایج برای چند تن از خبرگان حوزه ارائه گردید. یافته‌ها: نتایج فراترکیب منجر به شناسایی چهار بُعد اصلی شد که شکل‌گیری زیست‌بوم کارآفرینی را با محوریت فرصت تبیین می‌کنند: (1) ریزبنیان‌های شناختی و اجتماعی شکل‌گیری شامل دانش، انگیزش، قصد، نیاز، مسئله و سرریز دانش؛ (2) پرورش مفهوم ارزش کارآفرینانه که از طریق تعاملات اجتماعی، مدل کسب‌وکار، پرورش قابلیت‌ها و جذب منابع تحقق می‌یابد؛ (3) ارزیابی و بهره‌برداری و توسعه فرصت‌ها که به صورت چرخه‌های تکراری آزمون، یادگیری، امکان‌سنجی و خلق مشترک مسیرهای تجاری‌سازی انجام می‌شود؛ و (4) ظهور و شکل‌گیری زیست‌بوم کارآفرینی (شامل حکمرانی و هماهنگی جمعی، شبکه‌ها و ساختارهای رابطه‌ای، منابع و زیرساخت‌های پشتیبان، دانش، یادگیری و سرمایه انسانی، نهادها، فرهنگ و تعبیه زمینه‌ای، هم‌تکاملی، پایداری و بازتولید زیست‌بوم) که بستر تکامل فرصت را فراهم می‌کنند. یافته‌ها نشان می‌دهد فرصت نه یک پدیده از پیش موجود، بلکه فرآیندی تکاملی است که از ایده‌های خام آغاز شده و از طریق تعامل عاملیت کارآفرین با ساختارهای نهادی و منابع محیطی، به ونچرهای پایدار منتهی می‌شود. در این چارچوب، زیست‌بوم کارآفرینی پیامد تجمع و هم‌افزایی فرصت‌های موفق در یک بستر جغرافیایی و نهادی تلقی می‌گردد. نتیجه‌گیری: این پژوهش با قرار دادن فرصت در مرکز تحلیل، زیست‌بوم کارآفرینی را از یک ساختار ایستا به یک فرآیند پویا و زمانمند بازتعریف می‌کند. چارچوب پیشنهادی نشان می‌دهد شکل‌گیری زیست‌بوم حاصل تعامل مستمر میان عاملیت کارآفرین، تکامل ایده تا مفهوم و فرصت، و پیکربندی منابع و نهادهای محیطی است. بدین ترتیب، «فرصت» به عنوان سازه پیونددهنده سطوح خرد (ادراک، تصمیم و کنش کارآفرین) و کلان (نهادها، فرهنگ و زیرساخت‌ها) عمل می‌کند و امکان تبیین منسجم‌تری از چرخه حیات زیست‌بوم فراهم می‌آورد. از منظر کاربردی، نتایج پژوهش دلالت دارد که سیاست‌گذاران توسعه کارآفرینی باید حمایت‌های خود را متناسب با مراحل تکامل فرصت طراحی کنند؛ به گونه‌ای که حمایت از ایده‌پردازی، توسعه مفهوم، اعتبارسنجی فرصت و مقیاس‌پذیری ونچر به صورت مرحله‌مند و هماهنگ انجام شود. چنین رویکردی می‌تواند به شکل‌گیری زیست‌بوم‌های کارآفرینی پایدار، متکی بر قابلیت‌های بومی و خلق ارزش اقتصادی و اجتماعی منجر گردد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| اکوسیستم؛ کارآفرینی؛ فرصت؛ ایده؛ ارزش | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 145 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 83 |
||