تحلیل برهانی کارکردهای قاعده لطف در مهندسی نظام کلامی شیخ مفید؛ از ضرورت هدایت تا تبیین غیبت | ||
| فلسفه و کلام اسلامی | ||
| دوره 59، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 157-175 اصل مقاله (581.23 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jitp.2026.411738.523714 | ||
| نویسندگان | ||
| سهیل سهیلی* 1؛ قربانعلی کریم زاده قراملکی2؛ ناصر فروهی3 | ||
| 1دانشجوی دکترا، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات و علوم اسلامی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات و علوم اسلامی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. | ||
| 3دانشیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات و علوم اسلامی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران | ||
| چکیده | ||
| قاعدۀ لطف از بنیادی‌ترین قواعد در الهیات عدلیه است که نقش تعیین‌کننده‌ای در تبیین نسبت حکمت الهی با نظام تکلیف ایفا می‌کند. مسئلۀ اصلی این پژوهش، واکاویِ کارکردِ برهانیِ این قاعده در مهندسی کلامی شیخ مفید به عنوان بنیان‌گذار مکتب بغداد است؛ جایی که لطف از یک اصل توصیفی به یک «ابزار استدلال عقلانی» ارتقا می‌یابد. این تحقیق با روش «تحلیل محتوای استنباطی» و با تکیه بر آثار اصیل شیخ مفید (نظیر اوائل المقالات و النکت الاعتقادیه)، به دنبال تبیین این مسئله است که چگونه مفید از قاعده لطف برای حل بن‌بست‌های معرفت‌شناختی در ابواب نبوت، امامت و جزا بهره جسته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شیخ مفید با تغییرِ مبنایِ وجوبِ لطف از «عدلِ الزامی» به «جود و حکمتِ باری‌تعالی»، توانست پارادوکس میان اختیار انسان و غرضِ خلقت را حل کند. در منظومه فکری او، نبوت به مثابه‌ی «لطفِ متمم» برای قصور ذاتی عقل، و امامت به عنوان «لطفِ صیانتی» برای بقای شریعت تبیین می‌گردد. همچنین، ابتکارِ ویژه مفید در تبیینِ «غیبت امام» ذیل این قاعده، نشان‌دهنده‌ی پویاییِ برهانیِ لطف در مواجهه با چالش‌های تاریخی است. نتیجه‌گیری تحقیق حاکی از آن است که قاعده لطف در کلام مفید، «دالّ مرکزی» و روحِ جاری در نظام‌واره‌ی امامیه است که توانسته است عقلانیتِ کلامی را با ضرورت‌های هدایتی پیوند زده و شالوده‌ای منسجم برای کلام شیعی در قرون بعدی فراهم آورد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| شیخ مفید؛ قاعده لطف؛ نبوت؛ امامت؛ عدل الهی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 96 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 72 |
||