بدن زیسته، آری یا نه؟ بررسی تطبیقی تولد ادراک حسی در فلسفه مشاء و پدیدارشناسی مرلوپونتی | ||
| فلسفه و کلام اسلامی | ||
| دوره 59، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 229-246 اصل مقاله (633.61 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jitp.2026.414396.523734 | ||
| نویسنده | ||
| نادیا مفتونی* | ||
| استاد، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی دو الگوی معرفت‌شناختی در تبیین چگونگی تولد ادراک حسی انجام شده؛ از یک سو نظریه «حس مشترک» در فلسفه فارابی و ابن‌سینا و از سوی دیگر نظریه «بدن زیسته» در پدیدارشناسی موریس مرلوپونتی. پرسش محوری آن است که آیا ادراک حسی فرایندی مرحله‌ای، تحلیل‌پذیر و قابل‌بازنمایی است یا پدیده‌ای کل‌گرا، پیشاانعکاسی و ریشه‌دار در تعامل زیسته بدن با جهان. این تحقیق با رویکردی تطبیقی‑تحلیلی و با تکیه بر خوانش دقیق متون اصلی فلسفی، شامل آثار فارابی (آراء اهل المدینه الفاضله، السیاسة المدنیة)، ابن‌سینا (الشفاء، الاشارات و التنبیهات) و مرلوپونتی (پدیدارشناسی ادراک، دیدنی و نادیدنی)، به مقایسه مبانی هستی‌شناختی، سازوکار ادراک، منشأ معنا و امکان شبیه‌سازی شناخت در این دو نظام فکری پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد فارابی و ابن‌سینا ادراک را سیری صعودی از انفعال حسی به فعلیت عقلانی می‌دانند که در آن بدن ابزاری منفعل برای نفس است و حس مشترک نقش یکپارچه‌سازی داده‌های پراکنده را بر عهده دارد. در مقابل، مرلوپونتی با نقد دوگانه‌انگاری سوژه‑ابژه و رد داده‌های خام حسی، ادراک را هم‌تنیده با «گوشت جهان» معرفی می‌کند و آن را فاقد معادل الگوریتمی می‌داند. دو دیدگاه در تأکید بر وحدت ادراک اشتراک دارند، اما در جایگاه هستی‌شناختی بدن، منشأ معنا یعنی عقل انتزاعی در برابر تعامل پیشاانعکاسی و امکان مدل‌سازی الگوریتمی از هم جدا می‌شوند. ادراک انسانی پدیده‌ای چندلایه است و تبیین کامل آن نیازمند پذیرش هم‌زمان دو ساحت است: تحلیل‌پذیری مرحله‌ای مطابق با نظریه حس مشترک برای تبیین سطوح عالی شناخت، و کل‌مندی زیست‌محور مطابق با پدیدارشناسی بدن زیسته برای تبیین لایه پیشاانعکاسی ادراک. این ترکیب می‌تواند افق جدیدی در فلسفه ذهن، علوم شناختی و طراحی سامانه‌های هوش مصنوعی بگشاید و به درکی جامع‌تر از ماهیت آگاهی انسانی بینجامد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| معرفت‌شناسی؛ بدن زیسته؛ حس مشترک؛ فارابی؛ مرلوپونتی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 107 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 77 |
||