امکان‌سنجی بی‌نیازی کتاب کافی از ارزیابی سندی نقدی بردیدگاه حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی بر لزوم ارزیابی‌سندی احادیث کافی | ||
| پژوهش های قرآن و حدیث | ||
| دوره 59، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 51-82 اصل مقاله (1.34 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jqst.2026.414826.670645 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد کاظم توکلی اسلامی* 1؛ سید محمود هل اتایی2 | ||
| 1دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 2استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| پذیرفتنی است که ستایش‌های انبوه پیرامون کتاب کافی و کلینی، به‌درازا کشیدن زمان تألیف یا ادعای عرضۀ آن به امام عصر (عج)، دلایل نیرومندی نیستند تا به درستی یکایک روایات کافی رهنمود کنند. لیک، گواهی کلینی بر صحت روایات و پافشاری او بر یادکرد زنجیرۀ راویان درخور درنگ است؛ کلینی در پیش‌گذاردۀ کتاب، به‌صحت روایات کافی گواهی می‌دهد و عمل به احادیث کتاب خویش را عمل به آثار صحیحه دانسته است. با این همه، ویژه‌دانان رجال، از آن دسته، حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی (حفظه‌الله) در مقاله‌ای که از ایشان با عنوان «لزوم ارزیابی سندی احادیث کافی» منتشر شده است، با درانداختن اشکالاتی چند، گواهی کلینی را در دوگانه قلمروی دلالت و حجیت ناکارآمد پنداشته و به بایستگی ارزیابی سندی گراییده‌اند. نوشتگر این پژوهش با رویکردی تحلیلی-انتقادی به سنجش‌گری ایرادات مطرح‌شده همت گمارده است. دستاوردهای جستار پیش‌رو نشان می‌دهد که همدلی با اشکالات رجالیان دشوار است؛ چه، از سویی، ظهور گواهی کلینی همه روایات را دربرمی‌گیرد و مخصصی از این ظهور فرو‌نمی‌کاهد. افزون بر این، تضعیف برخی راویان کلینی به‌دست رجالیان، از آن رو که به جهت پایه‌مندی در حدس، استلزام اجتماع وثاقت و ضعف در ناقل/ناقلان از راویِ تضعیف شده (تناقض در ارزیابی رجالیان)، و نیز ناشناختگی زنجیرۀ تضعیف، بی‌اعتبار است، ناقض گواهی کلینی بر عموم صحت نیست. از دگر سو، ایراد حدسیت گواهی و ویژه‌سازی حجیت به شخص کلینی نیز بی‌پایه می‌نماید؛ نخست، ایراد حدسیت، به‌گونه‌ای وارونه حجیت ارزشیابی‌های رجالیان را نیز می‌ستاند. دوم، قراین حدسی ادعا شده انحلال به حس دارند، سوم، پافشاری کلینی بر یادکرد پیوسته اسناد در سراسر کافی نشان از گزینش مبتنی بر وثاقت حسی راویان دارد. همچنین با فرض تکیه کلینی بر قراین حدسی، گفتهِ او ظن نیرومندتری از قراین حدسی رجالیان پدید می‌آورد. در پایان، تذکار این نکته بایسته است که نتیجه این جستار، تنها بی‌نیازی کافی از ارزیابی سندی است نه رواداشت استناد به کلیه روایات کافی. وانگهی، شایسته است روایات با سنج‌مایۀ بداهت عقلی و اخلاقی آزموده شوند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| کتاب کافی؛ گواهی کلینی بر صحت؛ رجال؛ ارزیابی سندی؛ شبیری زنجانی؛ روایت | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 140 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 95 |
||