واکاوی ادبی - بلاغی مسئلۀ عطف واژۀ «أَرجُلَکُم» در آیۀ وضو | ||
| پژوهش های قرآن و حدیث | ||
| دوره 59، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 85-105 اصل مقاله (816.95 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jqst.2026.408320.670572 | ||
| نویسنده | ||
| محمدجواد حسن‌پوری* | ||
| دانش‌آموختۀ دکترا، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر به بررسی بلاغی حکم طهارت پاها در آیۀ ششم سورۀ مبارکه مائده (آیۀ وضو) پرداخته است. اختلاف دیرینۀ فقهی میان شیعه و اهل سنت بر سر نحوۀ طهارت پاها، ناشی از اختلاف در تعیین معطوف‌علیه واژه «أَرجُلَکم» در آیۀ وضو است. با توجه به این‌که استناد صرف به قواعد نحوی در حل این چالش کافی نبوده است، این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش است که از منظر علم بلاغت، عطف بر کدام موضع صحیح و بلیغ است؟ این مطالعه با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای، به بررسی وجوه مختلف اعرابی واژه «أَرجُلَکم» از دیدگاه نحوی فریقین پرداخته و سپس آن‌ها را از منظر علم بلاغت تحلیل انتقادی کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد دیدگاه نحوی قائلان به عطف «أَرجُلَکم» بر «وُجُوهَکم وَأَیدِیکم»، به دلیل ایجاد فاصله توسط جملۀ اجنبی (وَامسَحُوا بِرُءُوسِکم) میان معطوف‌علیه و معطوف، مخالف با اصول فصاحت کلام و پدیدآورنده تعقید لفظی و معنوی است؛ و تنها عطف بر «بِرُءُوسِکم» با اصول علم بلاغت سازگار است. بر اساس استدلال‌های بلاغی قاطع، حکم صحیح برای طهارت پاها در آیۀ وضو، مسح است. این پژوهش نشان می‌دهد نظم و چینش واژگان در آیه، مقصود الهی را به دقیق‌ترین و رساترین شکل بیان کرده و می‌تواند در حل مناقشات فقهی-ادبی مؤثر باشد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| آیه وضو؛ أَرجُلَکم؛ عطف بر محل؛ علم بلاغت؛ مسح پا | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 118 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 53 |
||