بازخوانی معناشناختی «عذاب» و «وثاق» در سورۀ فجر تحلیلی ریشه‌شاختی، صرفی و سیاقی با تکیه بر شواهد قرآنی | ||
| پژوهش های قرآن و حدیث | ||
| دوره 59، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 141-161 اصل مقاله (969.48 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jqst.2026.415829.670658 | ||
| نویسنده | ||
| سید حسین کریم‌پور* | ||
| استادیار، گروه معارف اسلامی، واحد رودسر، دانشگاه آزاد اسلامی، رودسر، ایران | ||
| چکیده | ||
| آیات ۲۵ و ۲۶ سورۀ فجر از جمله آیات بحث‌برانگیز قرآن در تبیین رابطۀ معنایی میان «عذاب» و «وثاق» و پیوند آن‌ها با حقیقت حیات («لِحَیاتِی») در سیاق آیات است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از ریشه‌شناسی تاریخی، تحلیل صرفی، بررسی قرائات و تحلیل سیاقی، به بازخوانی این آیات می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که مادۀ «عذب» در لایه‌های کهن زبان عربی با مفاهیمی چون زلال‌سازی و زدودن آلودگی پیوند داشته‌است. بر این اساس، «تعذیب» در باب تفعیل را می‌توان در افقی معناشناختی، ناظر به سلب کدورت و پالایش نفس دانست. همچنین از آنجا که فعل «یوثِقُ» تنها یک‌بار در قرآن کریم به کار رفته‌است، تعیین معنای آن نیازمند توجه هم‌زمان به ظرفیت‌های دلالی باب إفعال و قرائن سیاقی است. در این چارچوب، و با توجه به امکان دلالت برخی افعال باب إفعال بر سلب و ازاله، تفسیر «إیثاق» در این آیات به معنای سلب وثاق و گشودن بندهای تنیده‌شده بر نفس پذیرفتنی است. بر پایۀ این تحلیل، «تعذیب» و «إیثاق» دو مرحلۀ مکمل از یک فرآیند واحد تحول وجودی‌اند: زدودن آلودگی‌ها و رهایی از قیود. نوآوری پژوهش در تبیین انسجام معنایی این دو فعل بر اساس الگوی «سلب و ازاله» و ارائۀ خوانشی وجودی-معناشناختی از آیات پایانی سورۀ فجر است؛ خوانشی که عذاب را در نسبت با بازگشت انسان به حیات حقیقی تفسیر می‌کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| تحلیل صرفی؛ حیات حقیقی؛ ریشه‌شناسی؛ سورۀ فجر؛ عذاب؛ وثاق | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 122 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 63 |
||