واکاوی مؤلفه‌های سمع الهی در قرآن کریم با تأکید بر همنشینی اسماء (علیم، بصیر، قریب و الدعا) | ||
| پژوهش های قرآن و حدیث | ||
| دوره 59، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 163-187 اصل مقاله (772.19 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jqst.2026.413582.670630 | ||
| نویسندگان | ||
| سمیه ابرقویی پوده1؛ زهرا صرفی* 2 | ||
| 1دانشجوی دکترا، گروه قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش با هدف واکاوی شبکۀ مفاهیم و دلالت‌های صفات «سمیع» در قرآن کریم و تحلیل همنشینی این اسم با سایر اسماء حسنای الهی انجام یافته‌است. مسئلۀ اصلی تحقیق، تبیین چگونگی احاطۀ علمی و حضوری خداوند بر مسموعات، مبصرات و مکنونات هستی در پرتو آیات وحی است.روش مورد استفاده در این مطالعه، «تحلیل محتوا» و واکاوی متنی آیات مرتبط با سمع الهی است. در این راستا، آیات استخراج‌شده بر اساس کدهای موضوعی دسته‌بندی و با بهره‌گیری از منابع تفسیری و روایی معتبر، مورد تبیین قرار گرفته‌اند.یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که صفت سمیع در قرآن کریم بیشترین همنشینی را با اسم «علیم» دارد که در سه ساحتِ اقوال، افعال و اسرار باطنی تجلی می‌یابد. در مرتبۀ بعد، همنشینی «سمیع بصیر» بر نظارت مطلق الهی در نظام خلقت و کنش‌های انسانی دلالت دارد. همچنین ترکیب‌های «سمیع‌الدعا» و «سمیع قریب» وجهِ اجابت‌گری و قرب وجودی حق‌تعالی را برجسته می‌سازند. بر اساس این تحلیل، سمع الهی صفتی ازلی و ذاتی است که منزه از ابزارهای جسمانی بوده و عینِ ذات باری‌تعالی محسوب می‌شود.نتایج پژوهش حاکی از آن است که اعتقاد به سمیع بودن پروردگار، افزون بر ابعاد الهیاتی، دارای آثار تربیتی عمیقی همچون ایجاد روحیۀ مراقبه در گفتار و رفتار، دوری از اقوال لغو و تقویت امید به اجابت در دعا است. در واقع، حضورِ همیشگی در محضر خدای سمیع، بنده را به سوی تزکیه نفس و پیوند مستمر با مبدأ هستی سوق می‌دهد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| سمیع؛ علیم؛ بصیر؛ سمیع‌الدعا؛ سمیع قریب؛ تحلیل محتوا | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 177 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 77 |
||