بررسی و ارزیابی کاربست قاعده «إیّاک أعنی واسمعی یا جاره» در تفسیر الصافی مطالعۀ تطبیقی با تفسیر المیزان | ||
| پژوهش های قرآن و حدیث | ||
| دوره 59، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 189-209 اصل مقاله (946.78 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jqst.2026.416732.670665 | ||
| نویسنده | ||
| علیرضا حیدری سه ده* | ||
| استادیار، گروه آموزشی معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| قاعدۀ «إیّاک أعنی واسمعی یا جاره» از قواعد شناخته‌شده در تفسیر قرآن برای تبیین خطاب‌های غیرمستقیم است؛ با این حال، درباره قلمرو اعتبار و ضوابط کاربست آن، به‌ویژه در تفسیر الصافی، اختلاف‌نظرهای روش‌شناختی وجود دارد. پژوهش حاضر با هدف نقد و ارزیابی کاربست این قاعده در تفسیر الصافی با تأکید بر مقایسۀ تطبیقی آن با المیزان، با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی انجام شد. یافته‌ها نشان داد فیض کاشانی با تکیه بر روایات اهل‌بیت(ع) و اصل عصمت، دامنه کاربست این قاعده را گسترده‌تر می‌داند؛ در مقابل، طباطبایی با تأکید بر حجیت ظهور، سیاق و قرائن بلاغی، انتقال مخاطب را به موارد برخوردار از شواهد معتبر محدود می‌سازد. بررسی آیات مورد استناد فیض کاشانی از حیث ساختار به پنج گروه متمایز تقسیم می‌شوند و در دو گروهِ آیات مبتنی بر شرط ناظر به فرض محال و آیات دارای «لو‌لا»ی امتناعیه، ساختار زبانی خود آیات برای رفع تعارض ظاهری با اصل عصمت کفایت می‌کند و نیازی به انتقال خطاب نیست. در مقابل، در برخی آیات خبری و عتابی و مشتمل بر تهدید، کاربست این قاعده تنها در پرتو قرائن سیاقی و بلاغی قابل توجیه است. در مجموع تحلیل تطبیقی نشان داد اختلاف دو مفسر، بیش از آنکه ناظر به اصل اعتبار قاعده باشد، به نحوۀ اولویت‌بندی قرائن تفسیری بازمی‌گردد؛ ازاین‌رو، اعتبار کاربست این قاعده در هر آیه باید بر پایۀ مجموعۀ قرائن لفظی، سیاقی، بلاغی، روایی و کلامی سنجیده شود. این ارزیابی بر اساس پنج معیارِ سازگاری با ظاهر آیات، هماهنگی با سیاق، اعتبار مستندات روایی، قواعد بلاغی و مبانی کلامی امامیه انجام گرفت. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| إیّاک أعنی واسمعی یا جاره؛ تفسیر الصافی؛ المیزان؛ روش‌شناسی تفسیر؛ تفسیر تطبیقی؛ قرائن تفسیری | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 123 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 56 |
||