بازخوانی قاعدۀ لاضرر در عصر فناوری مطالعه موردی: استخراج رمزارز و ضررهای اجتماعی-زیست‌محیطی | ||
| فقه و مبانی حقوق اسلامی | ||
| دوره 59، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 123-156 اصل مقاله (1.53 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jjfil.2026.409303.669944 | ||
| نویسنده | ||
| جواد سلطانی فرد* | ||
| استادیار، گروه فقه و حقوق خصوصی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و رویکردی فقهی، نقش قاعده «لاضرر» را در ارزیابی مشروعیت و حدود «استخراج رمزارز» بررسی می‌کند. قاعده مزبور مبتنی بر حدیث نبوی «لاضرر و لاضرار» است و بر اساس دیدگاه برگزیده از هرگونه زیان‌رسانی به دیگران منع می‌کند. ازاین‌رو پرسش اصلی آن است که آیا پیامدهای اجتماعی-زیست‌محیطی استخراج، عنوان «ضرر» دارد و در صورت احراز، قاعده لاضرر چه نقشی در منع یا مشروط‌سازی این فعالیت ایفا می‌کند. مقاله سپس مهم‌ترین چالش‌های استخراج، به‌ویژه در الگوی پرمصرف «اثبات کار»، را در سه سطح تحلیل می‌کند: مصرف نجومی انرژی و ورود ضرر به ثروت ملی، آسیب‌های زیست‌محیطی (از جمله انتشار کربن، تولید ضایعات الکترونیکی و مصرف آب) و آلودگی صوتی و حرارتی در مقیاس محلی. یافته‌ها نشان می‌دهد استخراج پرمصرف و کنترل‌نشده می‌تواند منشأ ضررهای قابل‌اعتنا به جامعه و محیط زیست باشد و بنابراین، بر مبنای قاعده لاضرر، جواز بی‌قیدوشرط آن قابل‌دفاع نیست. در پایان، با توجه به امکان کاهش یا کنترل متعارف آسیب‌ها از طریق راهکارهای فناورانه (گذار به سازوکارهای کم‌مصرف‌تر)، صنعتی-اجرایی (بهینه‌سازی سخت‌افزار و مکان‌یابی و مدیریت بار) و حقوقی-نظارتی (مجوزدهی مشروط، واقعی‌سازی هزینه انرژی، اخذ عوارض/مالیات و مقابله با استخراج غیرمجاز)، چارچوبی برای حکمرانی شرعی و قانونی پیشنهاد می‌شود که ضمن دفع ضرر و صیانت از حقوق عمومی، به نفی کلی این ظرفیت اقتصادی منتهی نشود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| قاعده لاضرر؛ نفی ضرر؛ استخراج؛ ماینینگ؛ رمزارز | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 114 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 77 |
||