حق آوارگان بر بازگشت مطالعه مبانی و مختصات از منظر حقوق بشر در اسلام | ||
| فقه و مبانی حقوق اسلامی | ||
| دوره 59، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 159-191 اصل مقاله (1.66 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jjfil.2026.407692.669929 | ||
| نویسندگان | ||
| سید محسن قائمی خرق* 1؛ مهدی خباز2 | ||
| 1استادیار، گروه حقوق بشر و محیط زیست، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. | ||
| 2استاد، سطوح عالی حوزه علمیه، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر به برررسی مبانی قرآنی، روایی و فقهی یکی از مهم‌ترین حقوق انسانی در اندیشه اسلام، یعنی حق بازگشت افراد آواره به وطن ، می‌پردازد. این حق در قرآن، سنت و فقه اسلامی، حقی اصیل، غیرقابل زوال و مستند به اراده الهی دانسته شده است که با اصول حرمت ظلم، حرمت اخراج از دیار و وجوب حمایت از مظلومان پیوندی مستقیم دارد که با روش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر منابع معتبر قرآنی، حدیثی و فقهی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که قرآن کریم در آیات متعددی، اخراج افراد از خانه و وطن را منهیّ (ممتحنه: 9؛ بقره: 85)، مصداقی از گناه، عدوان (بقره: 85)، فتنه و بزرگ تر از قتل (بقره: 217) دانسته و در مقابل، بازگرداندن آنان به سرزمینشان را تکلیفی شرعی معرفی می‌کند. همچنین از دیدگاه سنت، سیره نبوی و روایات اهل بیت (ع) بر لزوم حفظ حق سکونت، بازگشت به دیار و حمایت از آوارگان تأکید شده است؛ چنان‌که پیامبر اکرم (ص) و امامان معصوم علیهم السلام، بازگشت مسلمانان به وطن و بازگرداندن اموال و سرزمین‌های غصب‌شده را از مصادیق عدالت و رفع ظلم دانسته‌اند. در فقه اسلامی نیز قواعد و هنجارهایی همانند «زوال علت»، «عدم سقوط حق الغائب» و «ضمان قهری در غصب» مبنایی اصولی برای استمرار حق مالکیت آوارگان و ضرورت بازگرداندن آنان به سرزمین خود را فراهم می‌سازد. نتیجه آن‌که در منظومه حقوقی اسلام، حق بازگشت آوارگان، نه یک استنباط سیاسی و مصلحت زودگذر، بلکه واجبی شرعی و اجتماعی است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| حق بازگشت؛ حقوق آوارگان؛ مالکیت سرزمینی؛ حقوق بشر؛ فقه اسلامی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 116 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 83 |
||