خوانشی جدید از ملاکات احکام فقهی در پرتو حرکت جوهری | ||
| فقه و مبانی حقوق اسلامی | ||
| دوره 59، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 193-213 اصل مقاله (1006.64 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jjfil.2026.408691.669937 | ||
| نویسندگان | ||
| اکرم عبدالله‌پور* 1؛ حسن عباسی حسین‌آبادی2 | ||
| 1استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران | ||
| 2استاد، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| یکی از پرسش‌های بنیادین در فلسفه فقه، مسئله ی ملاکات احکام است؛ اینکه آیا احکام شرعی مبتنی بر مصالح و مفاسدی واقعی‌اند، و اگر چنین است، این مصالح چگونه در متن هستی انسان تجلّی می‌یابند؟ مقالهی حاضر می‌کوشد با اتکا به مبانی حکمت متعالیه، به‌ویژه نظریه ی حرکت جوهری، تحلیلی نو از ملاکات احکام ارائه دهد. بر این اساس، انسان نه موجودی ایستا بلکه در حال تطور وجودی است و این تطور، بستر تکوینی برای تبیین متغیرات ملاک در افعال او فراهم می‌آورد. در این نگاه، ملاک حکم صرفاً در نسبت فعل با مصلحت ثابت سنجیده نمی‌شود، بلکه باید در بستر حرکت جوهری انسان و سیر وجودی او تحلیل شود. بر این مبنا، سیالیتِ ملاکات ناظر به مرتبهی فعلیت و انطباق است، نه دگرگونیِ بی‌ضابطه در مرتبهی جعل. نوآوری این مقاله در آن است که برای نخستین‌بار، پیوندی نو میان نظریه ی حرکت جوهری و فرآیند استنباط ملاک در فقه برقرار می‌کند، و نشان می‌دهد که چگونه تطور هستی‌شناختی مکلف می‌تواند تبیین‌گر تنوع، تدریج و مقیاس‌پذیری ملاکات احکام باشد. در پایان، ضمن پاسخ به دو اشکال مقدّر، استحکام این تحلیل تبیین می‌شود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| حرکت جوهری؛ ملاکات احکام؛ حکمت متعالیه؛ پویایی وجودی انسان؛ فقه تحولی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 116 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 56 |
||