بنیان‌های انسان‌شناسی اصول فقه با محوریت کفایة الاصول | ||
| فقه و مبانی حقوق اسلامی | ||
| دوره 59، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 281-302 اصل مقاله (1.02 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jjfil.2026.410305.669961 | ||
| نویسندگان | ||
| مجید قدیمی1؛ عابدین مومنی* 2؛ سید محمود هل أتایی3 | ||
| 1دانشجوی دکترا، گروه فقه و حقوق، دانشکدۀ الهیات ومعارف اسلامی، پردیس البرز دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2استاد، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 3استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| علم اصول فقه، علمی بشری است و معارف و علوم بشری دائماً در تعامل و داد و ستد با یکدیگرند؛ بنابراین تحول و قبض و بسط در یکی از این معارف، به ناچار سایر علوم را تحت تأثیر قرار می‌دهد. فقها و اصولیون نیز در استنباطات خویش از مبادی و مبانی متعددی همچون نوع نگرش آن ها به هستی (فلسفه)، طبیعت (علم)، انسان، جامعه، مفاهیم مدرن (توسعه، تکنولوژی.) و حتی تجربیات زیسته‌ی خویش بهره می‌برند. این مبادی همچون عینکی در مقابل دیدگان اندیشمندان قرار می-گیرند و در ذهن و ناخودآگاه ایشان، دستگاه و روش فقاهتی‌ای شکل می‌گیرد که رنگ و بویی متفاوت با سایرین دارد. آخوند خراسانی مؤلف مهمترین کتاب اصولی نیز از این قاعده مستثنی نیست. در این مقاله با محور قرار‌دادن کفایه الاصول، به مهمترین مبانی «انسان شناسی» به معنای شناخت سرشت و طبیعت انسان(Anthroposophy) از منظر آخوند اشاره شده است مواردی همچون؛ ذات‌گرایی(Essentialism)، جبرگرایی، علم النفس صدرایی، عقلی که با شرع همپوشانی دارد، وجدان به معنای وجدانیات منطقی. سپس به چند مورد از تاثیرات انسان شناسی ایشان بر یافته‌های علمی و استنباطات وی پرداخته شده است. به عنوان نمونه آخوند، متجری را علاوه بر استحقاق مذمت، مستحق عقاب نیز می‌داند زیرا معتقد است به حکم عقل و وجدان، تجرّی علّت تامه‌ی استحقاق عقوبت است. ایشان در این موضوع نگاه ذات گرایانه و جبری به انسان دارد و این امر باعث شده که استحقاق عقوبت را با عدالت خداوند ناسازگار نپندارد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| مبادی؛ انسان شناسی؛ کفایه الاصول؛ اصول فقه؛ آخوند خراسانی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 107 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 69 |
||