فراتحلیل عوامل مؤثر بر خرید افراد در فضای مجازی | ||
| مدیریت بازرگانی | ||
| دوره 18، شماره 3، 1405، صفحه 1097-1115 اصل مقاله (895.12 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jibm.2025.383999.4855 | ||
| نویسندگان | ||
| رضا علی پور1؛ حسین میرزائی* 2؛ حسین اکبری3 | ||
| 1دانشجوی دکتری، گروه جامعه‌شناسی اقتصاد و توسعه، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| 2استادیار، گروه جامعه‌شناسی اقتصاد و توسعه، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| 3دانشیار، گروه جلمعه شناسی اقتصادی و توسعه،دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی،دانشگاه فردسی مشهد،مشهد،ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف: این مطالعه با هدف انجام فراتحلیل روی پژوهش‌های مرتبط با خرید آنلاین در ایران، در بازۀ زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ طراحی و اجرا شد. خرید آنلاین به‌عنوان یکی از اشکال مهم خرید در عصر دیجیتال، تحت تأثیر گسترش سریع فناوری اطلاعات و ارتباطات، توسعۀ پلتفرم‌های تجارت الکترونیک و تغییر الگوهای رفتاری مصرفکنندگان، جایگاه مهمی در نظام‌های اقتصادی و اجتماعی معاصر یافته است. گسترش دسترسی به اینترنت، افزایش استفاده از تلفن‌های هوشمند و توسعۀ خدمات پرداخت الکترونیکی در ایران نیز موجب تغییر درخور توجه در شیوۀ جست‌وجو، ارزیابی و انتخاب کالاها و خدمات شده است. با وجود افزایش مطالعات انجامشده دربارۀ خرید آنلاین در ایران، یافته‌های این مطالعات در بسیاری از موارد پراکنده و متفاوت است و از عوامل مؤثر بر نیت و رفتار خرید آنلاین، تصویری یکپارچه ارائه نشده است. از این رو، پژوهش حاضر با هدف ترکیب نظام‌مند نتایج مطالعات پیشین، شناسایی عوامل مؤثر بر خرید آنلاین و تعیین میزان کلی تأثیر این عوامل انجام شد. روش: جامعۀ آماری پژوهش، کلیۀ مطالعات علمی انجامشده دربارۀ عوامل مؤثر بر خرید آنلاین در ایران، در دوره زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ بود. به‌منظور شناسایی مطالعات مرتبط، جست‌‌وجوی جامعی در پایگاه‌‌های اطلاعاتی داخلی و خارجی انجام گرفت و پس از بررسی عنوان، چکیده و متن کامل مطالعات، معیارهای ورود و خروج اعمال شد. مطالعاتی که از نظر موضوع، جامعۀ مورد مطالعه، متغیرهای مورد بررسی و اطلاعات آماری لازم برای محاسبۀ اندازۀ اثر واجد شرایط بودند، وارد فراتحلیل شدند. در نهایت، ۱۵ مطالعۀ واجد شرایط برای تحلیل نهایی انتخاب شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار فراتحلیل جامع (CMA) انجام گرفت. برای ترکیب نتایج مطالعات، اندازۀ اثر کلی محاسبه و ناهمگنی میان مطالعات با استفاده از شاخص‌های آماری مربوط بررسی شد. همچنین، به‌منظور ارزیابی احتمال سوگیری انتشار، از نمودار قیفی و آزمون‌های آماری مرتبط استفاده شد و تحلیل حساسیت و تحلیل تجمعی نیز برای بررسی پایداری نتایج انجام گرفت. یافته‌ها: نتایج نشان داد که مطالعات واردشده به فراتحلیل، از نظر آماری ناهمگنی شایان توجهی دارند. مقدار شاخص Q کوکران برابر با ۰٫۰۰۰ گزارش شد که با رد فرض صفر، وجود تفاوت و ناهمگنی میان مطالعات را تأیید کرد. بر همین اساس، با توجه به تفاوت‌های موجود میان مطالعات و شرایط انجام آن‌ها، مدل اثرهای تصادفی برای برآورد اندازۀ اثر کلی مورد استفاده قرار گرفت. اندازۀ اثر کلی در این مدل ۰٫۶۳۷ به دست آمد که نشان‌دهندۀ تأثیر چشمگیر و معنادار عوامل مورد بررسی بر خرید آنلاین است. بررسی سوگیری انتشار از طریق نمودار قیفی و آزمون‌های آماری نیز شواهد معناداری از وجود سوگیری انتشار نشان نداد. افزون‌براین، نتایج تحلیل حساسیت و تحلیل تجمعی نشان داد که برآورد کلی اندازۀ اثر از ثبات نسبی برخوردار است و حذف مطالعات منفرد تغییر اساسی در نتیجه نهایی ایجاد نمی‌کند. نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد که نیت و رفتار خرید آنلاین در ایران تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل فردی، فناورانه و زمینه‌ای قرار دارد. در سطح فردی، اعتماد به فروشگاه‌ها و فروشندگان آنلاین، سهولت استفاده از پلتفرم‌ها و کیفیت و اعتبار اطلاعات ارائه‌شده، از مهم‌‌ترین عوامل مؤثر شناسایی شدند. در سطح فناورانه و ساختاری نیز، عواملی همچون کیفیت زیرساخت‌های فناوری اطلاعات، دسترسی به اینترنت پُرسرعت، امنیت تراکنش‌ها و قابلیت‌های پلتفرم‌های خرید آنلاین اهمیت شایان توجهی داشتند. همچنین، فرهنگ مصرف و شرایط اجتماعی و اقتصادی، می‌توانند زمینه‌ای مهم برای شکل‌گیری رفتار خرید آنلاین فراهم کنند. بررسی فرایند خرید در فضای مجازی نشان داد که این فرایند را می‌توان در چهار مرحلۀ اصلی صورت‌بندی کرد: جست‌‌وجوی اطلاعات، ارزیابی گزینه‌ها، تصمیم‌گیری و خرید نهایی. در مرحلۀ جست‌‌وجوی اطلاعات، مصرفکنندگان اطلاعات مربوط به کالا یا خدمت را از منابع مختلف جمع‌‌آوری می‌‌کنند؛ در مرحلۀ ارزیابی، گزینه‌ها بر اساس معیارهایی مانند قیمت، کیفیت و نظرهای سایر کاربران مقایسه می‌‌شوند؛ سپس در مرحلۀ تصمیم‌گیری، گزینۀ مطلوب انتخاب و در مرحلۀ نهایی، تراکنش خرید انجام می‌شود. این یافته‌ها می‌تواند به کسب‌وکارهای آنلاین در طراحی راهبردهای بازاریابی، افزایش اعتماد مشتریان و بهبود تجربۀ خرید کمک کند. همچنین، سیاست‌گذاران می‌توانند از نتایج پژوهش برای توسعۀ زیرساخت‌های دیجیتال، ارتقای امنیت تجارت الکترونیک و حمایت از توسعۀ کسب‌وکارهای آنلاین استفاده کنند. در نهایت، پیشنهاد می‌شود که پژوهش‌های آینده با تمرکز بر تفاوت‌های نسلی، فرهنگی و اجتماعی و نیز تغییرات سریع فناوری، عوامل مؤثر بر رفتار خرید آنلاین در ایران را با دقت بیشتری بررسی کنند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| انواع مراحل خرید آنلاین؛ تجارت الکترونیک؛ خرید آنلاین؛ فراتحلیل | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 340 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 167 |
||