گذار از معیار فرصت مطالعه به امکان تحقق رضایت آگاهانه در حقوق قراردادها | ||
| مطالعات حقوق خصوصی | ||
| دوره 56، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 185-209 اصل مقاله (1.08 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jlq.2026.407431.1008053 | ||
| نویسنده | ||
| مهرزاد ابدالی* | ||
| دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشکدة علوم اجتماعی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین، ایران، | ||
| چکیده | ||
| در قراردادهای معیار شکل، رضایت مصرف‌کننده بر این پیش‌فرض استوار است که او پیش از اعلام اراده، امکان مطالعه و آگاهی از مفاد قرارداد را داشته است؛ در نتیجه، حتی در صورت عدم مطالعة واقعی، باید رضایت وی را معتبر تلقی کرد. در برخی از آموزه‌های حقوقی، این پیش‌فرض با معیار «فرصت مطالعه» توجیه می‌شود؛ اما در عمل، این فرصت بی‌فایده و صوری است و امکان واقعی درک و سنجش آثار شروط قرارداد را محقق نمی‌سازد. این جستار نشان می‌دهد که آنچه در قراردادهای معیار شکل محل تأمل است فقدان «امکان تحقق رضایت آگاهانه» است؛ امکانی که مستلزم وجود شرایطی فراتر از دسترسی صوری به متن است و باید زمینة فهم واقعی شروط را فراهم کند. در حقوق ایران، هرچند سازوکار پیشینی مؤثری برای تضمین این امکان پیش‌بینی نشده است، مادة ۳۷ قانون تجارت الکترونیکی، به‌گونه‌ای تلویحی بر همین واقعیت دلالت دارد که رضایت ابرازشده در لحظة انعقاد عقد لزوماً محصول آگاهی کامل نیست. این جستار، با نقد مبنای نظری «فرصت مطالعه» و تکیه بر مفهوم جایگزین «امکان تحقق رضایت آگاهانه»، به بازاندیشی در مبانی مشروعیت شروط خوانده‌نشده می‌پردازد و نشان می‌دهد که حمایت از طرف ضعیف در قراردادهای معیار شکل مستلزم گذار از رویکرد مبتنی بر فرصت صوری به رویکردی است که تحقق واقعی رضایت را محور تحلیل قرار دهد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| امتیازدهی به قرارداد؛ حقوق مصرف‌کننده؛ شروط قرارداد؛ فرض رضایت؛ قراردادهای معیار شکل | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 148 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 112 |
||