تحول اندیشۀ عدالت در جبران خسارت | ||
| مطالعات حقوق خصوصی | ||
| دوره 56، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 277-308 اصل مقاله (1.15 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jlq.2026.408217.1008057 | ||
| نویسنده | ||
| علی قسمتی‌تبریزی* | ||
| استادیار گروه حقوق، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| غرامت نقطة اتصال نظام‌های مختلف جبران خسارت است که تلاش در برقراری مجدد عدالت یا ایجاد تعادلِ ادعایی دارد. این وجه مشترک، حسب اینکه از اندیشۀ عدالتِ معاوضی یا توزیعی پیروی کند، تفاوت‌هایی را به‌بار می‌آورد که گستره و معیار ارزیابی خسارت را متأثر می‌سازند. اگر در معاوضات، مقدار غرامت معرف کمیت زیان است و به جریان ارزش‌های مالی میان دو دارایی نظر دارد؛ در عدالت توزیعی، غرامت سهم هر کس در هزینه‌ها و حق او را در دارایی مشترک، نشان می‌دهد. در این جهت عدالت توزیعی، ویژگی‌ها و نیازهای فردی را نیز در رابطه با گروه لحاظ می‌کند تا حقوق وی را تضمین نماید. به‌رغم این صبغۀ حمایتی، مسئولیت مدنی با توجه به ساختار، سابقه و ارکان خود، مبتنی بر عدالت معاوضی است و اندیشۀ توزیع با آن ناسازگار به‌نظر می‌رسد. از این‌رو عدالت توزیعی ناگزیر است با تمسک به همبستگی اجتماعی و از طریق نظام‌های جبران خسارتِ خارج از مسئولیت مدنی، نهادی متفاوت را جایگزین کند که با گذر از سببیت و ضرورت انتساب خسارت، حق جبران را با تدبیری متفاوت به ارمغان آورَد. در این جهت، شناسایی حقوق جبران خسارتِ مستقل از مسئولیت مدنی، زمینۀ پذیرش عدالت توزیعی در تدارک زیان است. از سوی دیگر، باید اذعان کرد که دخالت فراگیرِ اندیشۀ عدالت توزیعی در جبران خسارت، همیشه به حفظ حقوق زیان‌دیده و افزایش حمایت اجتماعی منجر نمی‌شود. بی‌شک صِرفِ گرته‌برداری، بدون توجه به الزامات حقوقی و اقتصادی و نادیده انگاشتن یکپارچگی نظام‌های جبران خسارت، تبعات نامطلوبی خواهد داشت. بنابراین ضمن تأیید آثار مطلوبِ توسعۀ حقوق جبران در ورای مرزهای مسئولیت مدنی، باید میزان تأثیر عدالت توزیعی در تدارک خسارت را مشخص کرد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| حقوق جبران خسارت؛ مسئولیت مدنی؛ غرامت؛ عدالت معاوضی؛ عدالت توزیعی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 162 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 65 |
||