بررسی رابطه رشد اقتصادی، مصرف سوخت‌های فسیلی و شهرنشینی با تخریب محیط‌زیست در ایران: آزمون فرضیه منحنی زیست‌محیطی کوزنتس با رویکرد ARDL | ||
| محیط شناسی | ||
| مقاله 1، دوره 52، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 149-169 اصل مقاله (930.41 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jes.2026.411594.1008679 | ||
| نویسندگان | ||
| مجتبی سلیمی* 1؛ نعمت‌الله نظامیوند چگینی2؛ یوسف احمدی3؛ مجتبی جهانگیری زرکانی4 | ||
| 1گروه علمی مرکز مطالعات و پژوهش هرمز،پژوهشکده هرمز، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران. | ||
| 2گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت.ایران | ||
| 3گروه علمی مرکز مطالعات و پژوهش هرمز،پژوهشکده هرمز، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران.. | ||
| 4گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف: رشد سریع مصرف انرژی و شهرنشینی در دهه‌های اخیر، همراه با وابستگی شدید به سوخت‌های فسیلی، فشارهای محیط‌زیستی قابل‌توجهی بر ایران تحمیل کرده است. تمرکز جمعیت و فعالیت‌های اقتصادی در مناطق شهری، همراه با افزایش تقاضای انرژی و توسعه حمل‌ونقل، به افزایش آلودگی هوا و انتشار دی‌اکسیدکربن منجر شده است. هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی پیامدهای محیط‌زیستی الگوهای مصرف انرژی در ایران با تأکید بر نقش رشد اقتصادی، مصرف سوخت‌های فسیلی و شهرنشینی در چارچوب فرضیه منحنی محیط‌زیستی کوزنتس است. روش پژوهش: این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی است. داده‌های سری زمانی سالانه ایران طی دوره ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۲ برای بررسی روابط کوتاه‌مدت و بلندمدت میان متغیرها به‌کار گرفته شده‌اند. انتشار سرانه دی‌اکسیدکربن به‌عنوان شاخص تخریب محیط‌زیست در نظر گرفته شده است، در حالی که رشد اقتصادی، مصرف سوخت‌های فسیلی و شهرنشینی به‌عنوان متغیرهای توضیح‌دهنده در نظر گرفته می‌شوند. با توجه به ترکیبی بودن مرتبة مانایی متغیرها، از رویکرد خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی و مدل تصحیح خطا برای برآورد تجربی استفاده شده است. یافته‌ها: رابطة غیرخطی U وارونه بین رشد اقتصادی و تخریب محیط‌زیست، فرضیه محیط‌زیستی کوزنتس را تأیید می‌کند. مصرف سوخت فسیلی (0/62) مهمترین عامل افزایش CO₂ است. شهرنشینی (0/29) اثر مثبت بر تشدید آلودگی دارد که ناشی از گسترش نامتوازن شهری، تمرکز آلاینده‌ها و ضعف حمل‌ونقل پاک است. در کوتاه‌مدت، شوک‌های رشد اقتصادی (0/41)، مصرف سوخت (0/37) و شهرنشینی (0/18) فشار محیط‌زیستی را تشدید می‌کنند. جمله تصحیح خطا (0/53-) نشان می‌دهد بیش از ۵۰ درصد عدم تعادل در هر دوره تعدیل می‌شود. نتیجه‌گیری: تخریب محیط‌زیست در ایران صرفاً نتیجة رشد اقتصادی نیست، بلکه ریشه در الگوی مصرف انرژی و ساختار فضایی شهرنشینی دارد. اگرچه بهبود بلندمدت محیط‌زیست امکان‌پذیر است، اما بدون مداخلة سیاستی هدفمند، کند و پرهزینه خواهد بود. کنترل و کاهش آلودگی نیازمند اصلاح الگوی مصرف انرژی، کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و هدایت شهرنشینی به‌سوی الگوهای پایدار و سازگار با محیط‌زیست است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| ایران؛ دی‌اکسیدکربن؛ شهرنشینی؛ محیط‌زیست؛ مصرف‌انرژی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 159 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 140 |
||