چالش‌ها و راهکارهای ایجاد کتابخانۀ دیجیتال دانشگاهی کشور | ||
| تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی | ||
| مقاله 4، دوره 60، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 1-24 اصل مقاله (1.58 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jlib.2026.419232.1836 | ||
| نویسندگان | ||
| سید محمد حسن سجادیان1؛ جواد عباس پور* 2؛ اکرم فتحیان دستگردی3 | ||
| 1کتابدار کتابخانه مرکزی، دانشگاه صنعتی شیراز، شیراز، ایران. | ||
| 2گروه علم اطلاعات دانش شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. | ||
| 3گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC)، ﺷﻴﺮاز، اﻳﺮان. | ||
| چکیده | ||
| هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی چالش‌ها و ارائه راهکارهای ایجاد کتابخانۀ دیجیتال دانشگاهی کشور، به‌صورت کاربردی و با رویکرد کیفی مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد انجام شد. روش: داده‌های پژوهش از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۴ نفر از استادان و صاحب‌نظران حوزه کتابخانه‌های دیجیتال که به روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی انتخاب شده بودند گردآوری شد و سپس با استفاده از مؤلفه‌های مدل پارادایمی (پدیده محوری، شرایط علّی، عوامل زمینه‌ای، عوامل مداخله‌گر، عوامل راهبردی و پیامدها) مورد تحلیل قرار گرفت. فرایند کدگذاری داده‌ها در سه مرحله کدگذاری باز (۲۷۱ کد)، کدگذاری محوری (۶۳ کد) و کدگذاری انتخابی (۳۴ کد) انجام گرفت. یافته‌ها: بر اساس یافته‌های پژوهش، «پدیده محوری پژوهش» شامل مدیریت یکپارچه دیجیتال، حفاظت و توسعه منابع، تجربه کاربری پیشرفته و حکمرانی داده‌ها و «شرایط علّی» شامل مقوله‌های سیاست‌گذاری نهادی، فشارهای محیطی، قابلیت‌های فنی و همکاری‌های علمی بود. «عوامل زمینه‌ای» را مقوله‌های استانداردهای فنی، زیرساخت دیجیتال، حاکمیت و هماهنگی، قوانین و مقررات، منابع و بودجه و فرهنگ سازمانی و «عوامل راهبردی» را مقوله‌های آگاهی‌بخشی، برنامه‌ریزی، تأمین منابع، توسعه محتوا، حاکمیت و خدمات تشکیل داد. «عوامل مداخله‌گر» نیز شامل مقوله‌های حاکمیت مرکزی، مدیریت اجرایی، منابع و زیرساخت، مالکیت و حقوق و فرهنگ سازمانی و «پیامدهای مورد انتظار» برای ایجاد کتابخانۀ دیجیتال دانشگاهی کشور، شامل مقوله‌های دسترسی دیجیتال، بهبود خدمات کتابخانه‌ای، مدیریت هزینه‌ها، یکپارچه‌سازی منابع، حفاظت از منابع، توسعه خدمات دیجیتال و عدالت اطلاعاتی بود. نتیجه‌گیری: ایجاد کتابخانۀ دیجیتال دانشگاهی در کشور نیازمند رویکردی جامع و چندبُعدی است که مدیریت یکپارچه، استانداردسازی فرایندها، تقویت زیرساخت‌های فنی و حقوقی و همکاری ملی میان نهادهای ذی‌ربط از الزامات اساسی آن بشمار می‌رود. در نهایت، تحقق این مؤلفه‌ها می‌تواند زمینه‌ساز ایجاد عدالت اطلاعاتی، توسعه علمی و ارتقای کیفیت خدمات کتابخانه‌ای در نظام دانشگاهی کشور باشد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| کتابخانۀ دیجیتال؛ کتابخانۀ دیجیتال دانشگاهی کشور؛ دسترسی دیجیتال؛ یکپارچه‌سازی کتابخانه‌های دیجیتال؛ توسعه خدمات دیجیتال؛ عدالت اطلاعاتی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 137 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 89 |
||