سخن سردبیر: حفاظت از تنوع زیستی، یک ضرورت برای ثبات نظام مالی جهانی | ||
| نشریه محیط زیست طبیعی | ||
| دوره 79، شماره 3، پاییز 1405، صفحه 1-4 اصل مقاله (346.32 K) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jne.2026.109148 | ||
| نویسنده | ||
| افشین دانه کار* | ||
| گروه محیط‌زیست، دانشکدة منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. | ||
| چکیده | ||
| گزارش وضعیت TNFD[1] که در سپتامبر ۲۰۲۵ و همزمان با دومین سالگرد انتشار توصیه‌های نهایی این کارگروه منتشر شده، نخستین تلاش نظام‌مند برای ارزیابی عملکرد بازار در حوزة افشای اطلاعات مرتبط با طبیعت است. این گزارش نشان‌دهندة نقطة عطفی در تحول نظام مالی جهانی است؛ جایی که مفاهیم اکولوژیک مانند «سرمایة طبیعی»، «خدمات اکوسیستمی» و «مرزهای سیاره‌ای» از حوزه‌های علمی صرف به مؤلفه‌های کلیدی تصمیم‌گیری مالی تبدیل شده‌اند. TNFD با الهام از تجارب موفق کارگروه اقلیم (TCFD[2]) و با تکیه بر چارچوب مفهومی IPBES[3] و گزارش Dasgupta[4]، تلاش کرده است تا پلی میان علم بوم‌شناسی و نظام مالی ایجاد کند. این گزارش به صراحت اعلام می‌کند که «انعطاف‌پذیری طبیعت، انعطاف‌پذیری کسب‌وکار است» و این پیام، دریچة جدیدی به‌سوی گنجاندن سرمایة طبیعی در ترازنامه‌های مالی گشوده است. مهم‌ترین دستاورد عملیاتی TNFD، توسعه و پذیرش رویکرد LEAP[5] (مکان‌یابی، ارزشیابی، سنجش و آماده‌سازی) است. این رویکرد، یک چارچوب ارزیابی گام‌به‌گام اما انعطاف‌پذیر است که به سازمان‌ها امکان می‌دهد تا وابستگی‌ها، تأثیرات، ریسک‌ها و فرصت‌های مرتبط با طبیعت را در چهار قلمرو اصلی (خشکی، آب، اقیانوس و جو) شناسایی و مدیریت کنند. برخلاف مدل‌های خطی پیشین، LEAP یک فرآیند تکرارشونده است و سازمان‌ها می‌توانند بسته به سطح بلوغ خود، آن را به‌صورت گزینشی به‌کار گیرند. تجربة اولیة بازار نشان داده است که LEAP به‌ویژه برای موسسات مالی که با زنجیره‌های تأمین پیچیده سروکار دارند، ابزاری کارآمد برای شناسایی نقاط اتصال پرتفوی (سبد دارایی) خود به طبیعت بوده است. این رویکرد، فاصلة بین داده‌های خام اکولوژیک (مانند نقشه‌های تنوع زیستی و داده‌های پایش آب) و تصمیمات مالی را پر کرده است و به‌عنوان یک استاندارد صنعتی در حال تثبیت است. گزارش TNFD نشان می‌دهد که بیش از ۵۰۰ سازمان، گزارش‌هایی با انطباق با توصیه‌های این کارگروه منتشر کرده‌اند و به‌طور میانگین 9 مورد از ۱۴ توصیة اصلی را پوشش داده‌اند. از منظر متخصصان محیط‌زیست، مهم‌ترین پیام گزارش، تغییر نگاه از «مدیریت ریسک» به «مدیریت وابستگی‌ها» است. به‌طوری که ۶۳ درصد از فعالان بازار اکنون ریسک‌های طبیعت را هم‌تراز یا بزرگ‌تر از ریسک‌های اقلیمی می‌دانند. همچنین، ۱۴ شاخص هستة[6] پیشنهادی TNFD، اگرچه با چالش دسترسی به داده مواجه است، اما مسیر را برای همگن‌سازی گزارشگری در سطح جهانی هموار کرده است. یکی از دستاوردهای مهم، حرکت به‌سمت گزارشگری یکپارچه است؛ به‌گونه‌ای که ۷۸ درصد از سازمان‌ها، گزارش‌های طبیعت خود را با گزارش‌های اقلیمی ادغام کرده‌اند. این امر نشان‌دهندة درک روزافزون از پیوندهای ناگسستنی بین بحران‌های اقلیم و تنوع زیستی است و به کاهش موازی‌کاری و افزایش کارایی گزارش‌دهی کمک می‌کند. این گزارش به‌طور شفاف به دو مانع ساختاری اشاره دارد که برای جامعة علمی و حرفه‌ای قابل‌اهمیت است. نخست؛ شکاف داده‌های مکانی[7]: عدم دسترسی به داده‌های به‌روز، باکیفیت و مکانی از وضعیت تنوع زیستی در نقاط مختلف جهان، بزرگترین مانع برای گزارشگری دقیق است. در حالی‌که داده‌های اقلیمی به نسبت در دسترس هستند، داده‌های مربوط به تنوع زیستی اغلب پراکنده، ناهمگن و فاقد استانداردهای لازم برای حسابرسی مالی هستند. این شکاف به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه که بیشترین تنوع زیستی را دارند، مشهود است. دوم؛ شکاف مهارت[8]: کمبود نیروی متخصصی که توانایی تفسیر داده‌های اکولوژیک در چارچوب‌های مالی و گزارشگری را داشته باشد، یکی دیگر از موانع کلیدی است. بسیاری از سازمان‌ها با تیم‌های کوچک (معمولاً ۱ تا ۲ نفر تمام‌وقت) در حال مدیریت این موضوع هستند و این امر سرعت پذیرش را کاهش داده است. TNFD در پاسخ به این چالش‌ها، سه راهکار کلیدی ارائه داده است که برای متخصصان محیط‌زیست حائز اهمیت است: ۱. ایجاد تسهیلات عمومی داده‌های طبیعت[9] :پیشنهادی برای ایجاد یک زیرساخت جهانی و عمومی که دسترسی به داده‌های بنیادین وضعیت طبیعت را برای همة بازیگران بازار فراهم کند و در عین حال، منابع مالی جدیدی را برای نهادهای علمی بالادستی (که مسئول جمع‌آوری داده هستند) تأمین نماید. ۲. توسعة راهنمای طبیعت در برنامه‌ریزی انتقال[10]: انتشار راهنمایی تخصصی برای ادغام اهداف طبیعت در برنامه‌های انتقال سازمانی، هم‌راستا با برنامه‌های اقلیمی. ۳. آموزش و توانمندسازی: اجرای برنامه‌های آموزشی برای گروه‌های خاص مانند اعضای هیئت مدیره و مدیران ارشد، از طریق مجموعه راهنماهای «پرسش‌های بهتر در مورد طبیعت[11]». گزارش TNFD 2025 به جامعة محیط‌زیست این پیام را منتقل می‌کند که حفاظت از تنوع زیستی، دیگر یک مسئولیت اجتماعی صرف نیست، بلکه یک ضرورت برای ثبات نظام مالی جهانی است. این گزارش با ترسیم نقشه‌راهی برای گزارشگری یکپارچه (تلفیق اقلیم و طبیعت) و با ایجاد بسترهای همکاری میان نهادهای تدوین‌کنندة استاندارد (ISSB[12]، GRI[13] و ESRS[14])، گام بزرگی در جهت نهادینه‌سازی مفهوم «سرمایة طبیعی» در نظام تصمیم‌گیری جهانی برداشته است. با این حال، مسیر باقیمانده تا دستیابی به یک نظام گزارشگری شفاف، مقایسه‌پذیر و تصمیم‌ساز، همچنان نیازمند همکاری میان‌رشته‌ای و سرمایه‌گذاری گسترده در زیرساخت‌های داده و آموزش است. [1]Taskforce on Nature-related Financial Disclosures: کارگروه افشای مالی مرتبط با طبیعت [2]Task Force on Climate-related Financial Disclosures: کارگروه افشای مالی مرتبط با اقلیم [3]Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services: پلتفرم بین‌دولتی سیاست‌گذاری علمی در مورد تنوع زیستی و خدمات اکوسیستمی [4]یک ارزیابی مستقل و جهانی دربارة اقتصاد تنوع زیستی است که در سال ۲۰۱۹ توسط وزارت خزانه‌داری بریتانیا (HM Treasury) سفارش داده شد و در فوریه ۲۰۲۱ توسط پروفسور سر پارتا داسگوپتا، اقتصاددان برجسته دانشگاه کمبریج، منتشر شد. [5]Locate, Evaluate, Assess, Prepare [6]Core Global Indicators [7]Spatial Data Gap [8]Skills Gap [9]NDPF: Nature Data Public Facility: تسهیلات عمومی داده‌های طبیعت [10]Nature in Transition Planning Guidance [11]Asking Better Questions on Nature [12]International Sustainability Standards Board: هیأت تدوین استانداردهای پایداری بین‌المللی [13]Global Reporting Initiative: ابتکار گزارشگری جهانی [14]European Sustainability Reporting Standards: استانداردهای گزارشگری پایداری اروپا | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 132 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 68 |
||