زندگی‌نامهٔ فرهنگی آب در ایران روستایی: آیین‌های آب و هستی‌شناسی رابطه‌ای | ||
| پژوهش های روستائی | ||
| مقاله 3، دوره 17، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 29-54 اصل مقاله (651.42 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jrur.2026.422651.2149 | ||
| نویسنده | ||
| مجید لباف خانیکی* | ||
| گروه پژوهشی اقتصاد کشاورزی و هیدرولوژی اجتماعی، کرسی یونسکو در مطالعات قنات و هیدرولوژی اجتماعی، دانشگاه نزوی، عمان | ||
| چکیده | ||
| آب در ایران روستایی نه صرفاً به‌عنوان یک منبع مادی، بلکه به‌عنوان موجودیتی اجتماعی و فرهنگی درک می‌شود که در روابط میان انسان‌ها، موجودات فراطبیعی، حیوانات، اشیا و سیستم‌های آبی تنیده شده است. این مقاله زندگی‌نامهٔ فرهنگی آب را از طریق گزارش‌های قوم‌نگارانهٔ آیین‌های باران‌خواهی و ازدواج قنات با زنان انسانی بررسی می‌کند. این مطالعه با تکیه بر کار میدانی کیفی که بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ در ایران روستایی انجام شد و با بهره‌گیری از منابع مستندی و قوم‌نگارانه تکمیل گردید، چهار شکل از آیین باران‌خواهی را شناسایی می‌کند: استغاثه، آرام‌سازی، سرکشی و ترکیبی از این راهبردها. این آیین‌ها نشان می‌دهند که چگونه خشکسالی از یک وضعیت فیزیکی به بحرانی اجتماعی و اخلاقی تبدیل می‌شود که می‌توان آن را از طریق نیایش، نذر، تلافی، رویارویی و وارونگی آیینی مورد توجه قرار داد. سپس مقاله به بررسی جنسیت‌بندی منابع آب و عمل ازدواج قنات می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه قنات‌ها ممکن است به‌عنوان موجودات نر یا ماده درک شوند و در نظام‌های ازدواج، خویشاوندی، تعهد و مبادلهٔ اقتصادی ادغام گردند. مورد «همسر قنات» در اراک نشان می‌دهد که چگونه شخصیت آیینی می‌تواند مکانیسم‌های مادی برای حمایت از زنان و زیرساخت آبی نیز ایجاد کند. این مقاله با تکیه بر رویکردهای انسان‌شناختی به زندگی‌نامهٔ فرهنگی و هستی‌شناسی رابطه‌ای، استدلال می‌کند که این آیین‌ها را نباید به‌عنوان بازمانده‌های یک مرحلهٔ شناختی ابتدایی درک کرد. بلکه آن‌ها شیوه‌های پویایی از ارتباط با آب را نمایندگی می‌کنند که در آن‌ها عدم‌قطعیت بوم‌شناختی، معنا‌ی فرهنگی، تعهد اجتماعی و عمل مادی متقابلاً شکل می‌گیرند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| آیین‌های آب؛ زندگی‌نامهٔ فرهنگی؛ هستی‌شناسی رابطه‌ای؛ ازدواج قنات؛ ایران روستایی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 70 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 28 |
||