اثر متقابل کاربری اراضی و ویژگی‌های بارندگی بر غلظت و بار انتقالی سرب و کادمیوم در رواناب سطحی حوزۀ آبخیز کوهدشت | ||
| تحقیقات آب و خاک ایران | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 11 مهر 1405 اصل مقاله (1.4 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/ijswr.2026.422111.670221 | ||
| نویسندگان | ||
| روح اللّه بساطی ضرونی1؛ افسانه عالی نژادیان بیدآبادی* 2؛ رضا بیات3 | ||
| 1گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکدة کشاورزی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران. | ||
| 2گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکدةکشاورزی، دانشگاه لرستان ،خرم‌آباد ، ایران. | ||
| 3گروه تحقیقات حفاظت آب و خاک، پژوهشکده حفظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| انتقال فلزات سنگین از سطح خاک توسط رواناب یکی از مسیرهای مهم ورود آلاینده‌ها به منابع آب سطحی است. این پژوهش با هدف بررسی اثر کاربری اراضی، شدت و مدت بارندگی بر غلظت و بار انتقالی سرب (Pb) و کادمیوم (Cd) و ارتباط آن با رواناب و رسوب در حوزۀ آبخیز کوهدشت استان لرستان انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل نوع کاربری اراضی (اراضی کشاورزی، مرتع و جنگل)، شدت بارندگی (شدت 50، 70 و 90 میلی‌متر بر ساعت) و مدت زمان (زمان 5، 10 و 15 دقیقه) می‌باشد که در سه تکرار انجام شد. در مجموع، 81 آزمایش شبیه‌ساز باران اجرا و غلظت Pb و Cd در رواناب، حجم رواناب و مقدار رسوب اندازه‌گیری شد. بار انتقالی فلزات بر اساس غلظت و حجم رواناب محاسبه شد. نتایج نشان داد که کاربری اراضی و شدت بارندگی بر غلظت و بار انتقالی Pb و Cd اثر معنی‌داری داشتند و الگوی اثرات متقابل عوامل برای دو فلز متفاوت بود. با توجه به نتایج میانگین بار Cd و Pb در اراضی جنگلی به‌ترتیب 60/5 و mg m⁻² 79/2 اندازه‌گیری شد که به‌طور محسوس از مقادیر متناظر این عناصر در کاربری مرتع و کشاورزی بیشتر بود (05/0p <). بیشترین بار Cd (mg m⁻² 97/9) و Pb (mg m⁻² 07/4) در برهم‌کنش کاربری جنگلی و شدت 90 میلی‌متر بر ساعت مشاهده شد. بار هر دو فلز با افزایش شدت بارندگی افزایش یافت و با حجم رواناب و مقدار رسوب همبستگی مثبت و معنی‌دار داشت. در مجموع، شدت بارندگی و کاربری اراضی بر انتقال Pb و Cd مؤثر بودند و بررسی بار انتقالی در کنار غلظت، ارزیابی بهتری از خروج فلزات فراهم کرد. از نظر مدیریتی، مدیریت رواناب و فرسایش و حفظ پوشش گیاهی و نوارهای حائل، به‌ویژه در بارندگی شدید، می‌تواند انتقال Pb و Cd به آب‌های سطحی را کاهش دهد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| آلودگی آب؛ بار انتقالی؛ شبیه‌ساز باران؛ فلزات سنگین | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 74 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 67 |
||