تحلیل فرمی و محتوایی محراب‌های خشتی فیروزه‌ای کاشان از دورۀ ایلخانی: با معرفی سه نمونۀ ناشناخته | ||
| پژوهش‌های علوم تاریخی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 13 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhss.2026.394536.473802 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدرضا غیاثیان* 1؛ محمد مشهدی نوش آبادی2 | ||
| 1استادیار گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان | ||
| 2دانشیار گروه ادیان و فلسفه، دانشکده ادبیات دانشگاه کاشان | ||
| چکیده | ||
| یکی از انواع محراب‌های دورۀ ایلخانی، کاشی‌های کوچک‌اندازه برجسته است که به‌شیوۀ قالبی و با لعاب معمولاً تک‌رنگ فیروزه‌ای تولید می‌شدند. برخی از آنها از یک قالب تکثیر شده‌اند و معمولاً نه از نوع سفارشی بلکه از نوع تجاری بودند. به‌همین دلیل تاکنون از توجه محققان به‌دور مانده‌اند. هدف این مقاله معرفی این محراب‌ها و بررسی نقوش و کتیبه‌ها و پاسخگویی به این پرسش‌هاست که در چه بازۀ زمانی و در کجا تولید شده و محتوای کتیبه‌های آنها چیست؟ بدین منظور 26 محراب معرفی شده‌اند که سه نمونه از آنها تاکنون ناشناخته بوده‌اند. یکی از آنها محراب زیارتگاه میرنشانه کاشان است و دو کاشی محرابی نیز از مسجد قائمیه نوش‌آباد به‌دست آمده‌اند. از میان این محراب‌ها، ده نمونه تاریخ دارند که در میانه سال‌های 626 تا 740ق ساخته شده‌اند و بر اساس مطالعۀ تطبیقی، بقیه را نیز می‌توان در سدۀ هفتم و نیمۀ اول سدۀ هشتم هجری تاریخ‌گذاری کرد. این تاریخ‌ها معاصر با دورۀ تولید محراب‌های زرین‌فام کاشان است و با توجه به قراین متعدد، از جمله محل کشف برخی از کاشی‌ها، می‌توان بیشتر آنها را تولید کاشان دانست. یافته‌ها نشان می‌دهد که ابعاد محراب‌ها ارتباط مستقیمی با محتوای کتیبه‌ها دارد، بدین‌ترتیب که محراب‌های کوچک‌تر دربردارندۀ سورۀ اخلاص هستند و در نمونه‌های بزرگ‌تر سوره‌های حمد و قدر آمده است. سورۀ اخلاص به‌دلیل کوتاهی و نیز تاکید بر توحید بیشترین فراوانی را دارد. در برخی محراب‌ها گرایش‌های شیعی مانند نام امام علی(ع) و آیۀ ولایت دیده می‌شود و از همه مهم‌تر استفاده از صلوات چهارده‌معصوم برای متن کامل یک محراب است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| محراب؛ کاشی قالبی؛ کاشان؛ سورۀ اخلاص؛ صلوات کبیره | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 105 |
||