الهام و صنعت در نظر شاعران عارف (دیدگاههای سنایی، عطّار و مولوی دربارة خاستگاه شعر) | ||
| ادب فارسی | ||
| مقاله 1، دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 21، شهریور 1397، صفحه 1-20 اصل مقاله (597.1 K) | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpl.2018.256773.1166 | ||
| نویسندگان | ||
| علیرضا حاجیاننژاد* 1؛ روح الله هادی1؛ یاسین اسمعیلی2 | ||
| 1دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران | ||
| 2دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران | ||
| چکیده | ||
| مسئلۀ خاستگاه شعر یکی از قدیمیترین مباحث نقد ادبی است. پیشینۀ این بحث به یونان میرسد و باتوجّهبه منابع، میتوان گفت نخستین نظریّهها را در این مورد افلاطون و ارسطو دادهاند. در ادبیّات عرب هم به این مبحث توجّه شده است و اعراب پیش از اسلام به «تابعه» معتقد بودهاند. در ایران باستان نیز چنین اعتقادی وجود داشته و در ایران عهد اسلامی هم این دیدگاه به قوّت خود باقی مانده است. بهعلاوه، در شعر عارفان نیز این مسئله بازتاب یافته است؛ بهطوریکه اشارات شعرای عارف را به این مقوله میتوان در دو گروهِ الهام باواسطه و بیواسطه جای داد. همچنین باتوجّهبه زمینههای اجتماعی ادبیّات فارسی و تأثیر اندیشههای دینی در جامعۀ ایرانی، شاعران در انتخاب تابعهها به شخصیّتهای دینی و مذهبی گرایش پیدا کردند؛ یعنی به جای اینکه الهامکننده را شیطان بدانند، از جبرئیل و دیگر شخصیّتها استفاده کردهاند. در انتخاب شخصیّتهای دینی بهعنوان الهامکنندۀ شعر در دورۀ اسلامی، تقابل شعر و شرع بسیار تأثیرگذار بوده است؛ البتّه شعرای عارف فقط به الهامبودن شعر معتقد نبودهاند و به کوشش شاعر برای سرودن شعر هم اشاره کردهاند. با دقّت در افعالی که برای سرودن بهکاربردهاند، میتوان به دیدگاهشان دربارۀ ساحت کوششی شعر پی برد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| خاستگاه شعر؛ الهام (شعر جوششی)؛ صناعت (شعر کوششی)؛ تابعه؛ سنایی؛ عطّار؛ مولوی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,030 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,075 |
||