بررسی کارآمدی یا ناکارآمدی «جهد» در برابر «عنایت» در منطقالطیر و مصیبتنامۀ عطار نیشابوری | ||
| مجله ادیان و عرفان | ||
| دوره 52، شماره 2، اسفند 1398، صفحه 261-281 اصل مقاله (319.04 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jrm.2020.287644.629976 | ||
| نویسنده | ||
| هاتف سیاه کوهیان* | ||
| استادیار گروه ادیان و عرفان دانشگاه آزاد اسلامی واحد تاکستان | ||
| چکیده | ||
| عنایت در اندیشۀ عرفانی عطار موهبت خاصی است که در «ازلُالآزال» یا «پیشان» برای انسان رقم خورده است. با آنکه عطار آدمیان را برای رسیدن به کمال روحانی به جهدی مستمر دعوت میکند؛ اما ازنظرِ وی جهدِ خالی از عنایت بیثمر است. مسئلۀ اصلی این مقاله آن است که رابطۀ میان عنایت و جهد در اندیشۀ عرفانی عطار چگونه ترسیم شده است؟ آیا سعادت روحانی انسان از موهبت الهی حاصل میشود یا از تلاش بنده؟ عطار ازیکطرف، رسیدن به سعادت را موهبتِ آنسری دانسته است و جهد سالک را بیتأثیر و بیمقدار میخواند، اما از طرف دیگر، سالک را به جهد فراوان فرامیخواند. این دو رویکرد متناقضنما را چگونه میتوان با هم جمع کرد؟ اگر عنایت آنسری و عطای محض است؛ پس تلاش بنده چه ارزشی دارد و اینهمه دعوت برای جهد در آثار عطار چه معنایی دارد؟ از تحلیلهای صورتگرفته در این مقاله به دست آمد که در اندیشۀ عطار، جهد «شرط» عنایت است، اما «علت» عنایت نیست؛ بنابراین، هر عنایتی همراه با جهد است، اما هر جهدی همراه با عنایت نیست. جهدِ کارآمد، محصول عنایت و محفوف به دو عنایت «پیش از جهد» و «پس از جهد» است. فرض «جهدِ بیعنایت» در اندیشۀ عطار مطرح شده است، اما فرض «عنایتِ بیجهد» چندان جایگاهی ندارد. تحقق سعادت نزد عطار به سه عنصر اساسی «عنایت»، «پیر» و «جهد» بستگی دارد و برتری با عنایت است. هدف این پژوهش حل مسئلۀ تعارض جهد و عنایت در نظام فکری عطار و بازخوانی پاسخ وی به این مسئله با روش توصیفی - تحلیلی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تصوف؛ عطار؛ ادبیات عرفانی؛ عنایت؛ جهد | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 915 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 666 |
||