هستیشناسی «منشأ اختلاف و تکثر دینی» و تحلیل معرفتشناختی آن | ||
| مجله علمی " فلسفه دین " | ||
| دوره 19، شماره 4، زمستان 1401، صفحه 473-488 اصل مقاله (1.36 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpht.2023.350118.1005933 | ||
| نویسندگان | ||
| زکیه اسدی* 1؛ احمد عابدی آرانی2 | ||
| 1گروه فلسفۀ دین و مسائل جدید کلامی، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران | ||
| 2گروه فلسفه و کلام، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران | ||
| چکیده | ||
| آگاهی از چیستی و منشأ اختلافات دینی، بر موضع نظری و عملی ما نسبت به مسئلۀ تنوع دینی بسیار مؤثر است. اما به اعتراف منابع رسمی تاریخ ادیان، موضوع منشأ دین و بهتبع آن منشأ اختلاف دینی، متعلق به ماقبل تاریخ و فراتر از اندیشۀ بشری است. درحالیکه با رویکرد واقعگرایی مؤلفمحور به قرآن کریم میتوان گزارشهایی متواتر و واقعنما از اولین اختلافات دینی بهدست آورد. از این منظر، پژوهش حاضر با هدف واکاوی هستیشناختی نخستین اختلافهای دینی و عوامل پیدایش آنها با روش توصیفی- تحلیلی به این مسئله میپردازد که ماهیت اختلافات دینی که به تعدد و سپس تکثر دین میانجامد، چیست و علت/منشأ آنها چگونه تبیین میشود؟ براساس یافتههای پژوهش حقیقت تنوع دینی، «تفرق دین» است و مهمترین منشأ غیرمعرفتی تفرق دین «بغی اجتماعی» است که از سویی بر بستر عوامل غیرمعرفتی فردی چون فساد و ستمگری (ظلم)، حسادت و برتریجویی (علوّ) سامان یافته و از سوی دیگر عوامل معرفتی آن توسط گروهی از طبقه متنفذان و اعیان جامعه، در قالب توجیهات شبهعقلانی ناشی از جحد (انکار پس از علم) و شکاکیت (تردید پس از علم) نسبت به ارکان معرفتی دین، با حربة «تحریف معیارهای عقلانیت و معرفت» فراهم شده است؛ این جهالت گسترده، خلاف اراده، حکم و رضایت الهی، اما ذیل علم، قدر و قضای الهی صورت گرفته است. نتیجۀ دریافت مذکور، طرح نظریاتی دربارۀ حقانیت و نجاتبخشی ادیان است که مطابق واقعیات متواتر تاریخ، ناظر بر مراتب تشکیکی دین الهی، هماهنگ با آموزۀ امرٌ بینالأمرین و تجویزگر دینداری پویا و متکامل باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بغی اجتماعی؛ تاریخ ادیان؛ تنوع ادیان؛ معرفتشناسی اختلاف دینی؛ مسئلۀ معیار؛ هستیشناسی اختلاف دینی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 614 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 594 |
||