چشمانداز، کارکرد و نقش اجتماعی قلعههای دشت جوین و جغتای در دوران اسلامی | ||
| مطالعات باستان شناسی | ||
| مقاله 13، دوره 18، شماره 1 - شماره پیاپی 38، دی 1404، صفحه 397-422 اصل مقاله (2.31 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jarcs.2024.373280.143253 | ||
| نویسندگان | ||
| آزیتا میرزایی* 1؛ حمید فدایی2؛ علی اقراء3 | ||
| 1دکترای باستانشناسی، پژوهشکدۀ باستانشناسی، پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). | ||
| 2استادیار پژوهشکدۀ حفاظت و مرمت آثار تاریخیـ فرهنگی، پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، تهران، ایران. | ||
| 3کارشناس ارشد معماری، اداره کل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی فارس، شیراز، ایران. | ||
| چکیده | ||
| قلعه، یکی از گونههای معماری است که بهدلیل محصور بودن ضامن امنیت جامعۀ انسانی مستقر در آن بوده است. اگرچه تأمین امنیت عامل اصلی وجودی قلعهها بوده، اما پویایی جوامع انسانی بهتدریج بر ماهیت آنها تأثیر گذاشت و تبدیل به نمود مادّی یا جلوهای از شرایط سیاسی اجتماعی حاکم در زمان حیات خود گردیدند. با شکلگیری حکومتها، قلعهها محل اقامت نخبگان سیاسی و نظامیشدند و برحسب نوع کارکردشان مدیریت بخشی از جامعۀ پیرامون خود را برعهده داشتند. در سال 1399ه.ش. بررسی باستانشناختی در دو شهرستان جوین و جغتای در بخش شمالغربی استان خراسان رضوی انجام شد. حاصل این جستجوی میدانی، شناسایی 16 قلعه و تپهقلعه بود که تا پیش از این معرفی و مطالعه نشده بودند. در این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی سعیشده به پرسشهایی درخصوص گونهشناسی، نقش چشمانداز در تعیین کارکرد و در آخر جایگاه اجتماعی قلعهها پاسخ داده شود. در این پژوهش علاوهبر مطالعات میدانی و مستندنگاریِ کامل شواهدِ معماری و یافتههای سطحی، از علوممیان رشتهای چون سنجش از راه دور، پایش محیطی منطقه با پهپاد نیز انجام شد؛ همچنین در بخش اسنادی از منابع تاریخی و معماری مرتبط با مبحث استفاده گردید. رهاورد این پژوهش شناسایی و معرفی چهار گونۀ متفاوت قلعۀ دشتی و دو گونۀ قلعۀ کوهستانی در منطقه است که هر یک براساس الگوی کالبدی دارای ویژگیها، کارکرد و نقش اجتماعی خاص خود هستند. ازلحاظ گاهنگاری، این قلعهها متعلق به دوران اسلامی میباشند و در بازۀ زمانی ایلخانی تا قاجار قرار میگیرند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قلعههای کوهستانی و دشتی؛ گونهشناسی؛ کارکرد؛ جوین و جغتای؛ دوران اسلامی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 889 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 339 |
||