پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 126 |
| تعداد شمارهها | 7,095 |
| تعداد مقالات | 76,247 |
| تعداد مشاهده مقاله | 151,793,324 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 113,854,676 |
مرجعیت شیعی در میانه ملت و امت؛ کنشگری ملی و فراملی آیت الله بروجردی در دوره پهلوی دوم | ||
| نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان | ||
| دوره 15، شماره 3، مهر 1404، صفحه 1-19 اصل مقاله (783.93 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jstmt.2025.393404.1783 | ||
| نویسنده | ||
| محسن امین* | ||
| دکتری جامعهشناسی فرهنگی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| حوزۀ علمیۀ قم پس از پشتسرگذاشتن دورۀ تأسیس، در عصر پهلوی دوم، شرایط خاصی را تجربه میکرد. آیتالله بروجردی در این دوران، از سویی مسئولیت حفظ و تکوین میراث حوزۀ تازهتأسیس قم را برعهده داشت و از سوی دیگر خود را در برابر تحولات ناشی از سیاستهای غیردینی یا ضددینی دولت پهلوی و برخی همپیمانان و حتی مخالفان آن مسئول میدید. در این مقاله ضمن کاربست روششناسی جامعهشناسی تاریخی و تکنیک تحلیل مضمونی تلاش میکنیم با تشریح مواضع گفتاری و رفتاری آیتالله بروجردی در بستر تحولات سیاسی و اجتماعی این دو دهه، رویکرد مرجعیت شیعه را در نسبت با سیاستها، اقدامات و مواضع سایر نیروهای اجتماعی توضیح دهیم. براساس دادههای این پژوهش، در شرایطی که دولت و جریان چپ هرکدام بهنوعی تلاش خود را برای دورکردن عنصر تشیع و روحانیت شیعی از کانون سازۀ هویت ملی ایرانیان و جایگزینی عناصر مدنظر خود معطوف ساخته بودند، آیتالله بروجردی توانست با اتخاذ سیاست «تذکر و مذاکره» در نسبت با دولت و دربار، جایگاه خود بهمثابۀ نمایندۀ نهاد مذهب را در میان دیگر نیروهای اجتماعی و سیاسی جامعۀ وقت ارتقا بخشد. بهعلاوه با استفاده از راهبرد امتگرایی، هم جایگاه شیعیان را در میان امت اسلامی تثبیت کند و هم با برقراری ارتباط فراملی، قدرت خود را در داخل تقویت کند. تحلیلها در این مقاله همچنین نشان میدهد مجموعۀ اقدامات ملی و فراملی آیتالله بروجردی، دو طرح کلان مدنظر دیگر نیروهای اجتماعی و سیاسی وقت و بهویژه دولت پهلوی، یعنی «ایران بدون اسلام» و «اسلام ایرانی» را با شکست مواجه کرد و توانست موجبات همگرایی بیشتر ایرانیان حول رکن اسلامی هویت ملی را بیش از پیش فراهم کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آیتالله بروجردی؛ امتگرایی؛ پهلوی دوم؛ حوزۀ علمیۀ قم؛ ملتسازی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Shi'i Authority within the Nation and the Ummah: National and Transnational Actions of Ayatollah Borujerdi during the Second Pahlavi Era | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohsen Amin | ||
| PhD in Cultural Sociology, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| During the Second Pahlavi era, the Qom Seminary faced unique challenges. Ayatollah Borujerdi assumed dual responsibilities: preserving and expanding the heritage of the newly established seminary, while also responding to the non-religious and anti-religious policies of the Pahlavi state and its allies. Applying the method of historical sociology, this study explores the approach of Shi'i authority in relation to state policies and the actions of other political and intellectual forces by analyzing Borujerdi’s speeches and conduct within the broader context of socio-political developments. Findings indicate that Borujerdi adopted a dual strategy. Domestically, through a policy of “reminding and negotiating,” he positioned himself as a representative of the religious institution vis-à-vis other forces. Transnationally, by advancing the strategy of Ummatism, he consolidated Shi'i authority within the broader Islamic community and reinforced his domestic influence through international connections. His national and transnational initiatives effectively countered the competing projects of “Iran without Islam” and “Iranian Islam,” thereby contributing to the convergence of Iranians around Islam as a central pillar of national identity. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Ayatollah Borujerdi, Qom Seminary, Nation-Building, Ummatism, Second Pahlavi Era | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
صالحی، سید عباس، احمدی، مجتبی، نجفی، محمدحسنبنباقر، ایزدپناه، عبدالرضا و شرفی، حسین (۱۳۷۹). چشموچراغ مرجعیت: مصاحبههای ویژۀ مجلۀ حوزه با شاگردان آیتالله بروجردی. قم: بوستان کتاب.
الگار، حامد (1371). نیروهای مذهبی ایران در سدۀ بیستم. در: سلسلۀ پهلوی و نیروهای مذهبی به روایت تاریخ کمبریج. تهران: طرح نو.
امین، محسن و شالچی، وحید (۱۴۰۰). تشیع و ملیت ایرانی؛ مطالعۀ انتقادی جایگاه تشیع در نظریههای پژوهشگران ایرانی. فصلنامۀ مطالعات ملی، ۸۵، ۳-۲۸. https://doi.org/10.22034/rjnsq.2021.128208
امین، محسن (۱۴۰۲). نایینی و مفهوم ملت؛ استراتژی پذیرش و تصاحب. نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان، ۱۳(۴)، ۱۷۴-۱۹۰. https://doi.org/10.22059/jstmt.2023.366119.1656
انصاریان خوانساری، محمدتقی (۱۳۹۷). حقیقتی پنهان؛ خاطرات و اسنادی منتشرنشده دربارۀ زعیم و مرجع عظیمالشأن حاج آقا حسین بروجردی. جلد ۲. قم: انصاریان.
بدلا، سید حسین (۱۳۷۸). هفتاد سال خاطره از آیتالله سید حسین بدلا. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
بشیریه، حسین (1393). زمینههای اجتماعی انقلاب ایران. ترجمۀ علی اردستانی. تهران: نگاه معاصر.
جعفریان، رسول (1381). برگهایی از تاریخ حوزۀ علمیۀ قم. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
جعفریان، رسول (1391). جریانها و سازمانهای مذهبی-سیاسی ایران. تهران: خانۀ کتاب.
حائری یزدی، مهدی (۱۳۸۱). خاطرات دکتر مهدی حائری یزدی. به کوشش حبیب لاجوردی. تهران: نادر.
خمینی، سید روحالله (۱۳۸۶). صحیفۀ نور. جلد ۱. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
خوانساری، سید مصطفی (۱۳۷۰). مصاحبه با آیتالله سید مصطفی خوانساری. مجلۀ حوزه، 8(۴۳-۴۴)، ۵۹-۶۸.
دوانی، علی (۱۳۷۳). زندگانی زعیم بزرگ عالم تشیع آیتالله بروجردی. تهران: مطهر.
دوانی، علی(1377). نهضت روحانیون ایران (5جلدی). تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
دوانی، علی (1379). مفاخر اسلام. جلد 12. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
دوانی، علی (1382). خاطرات و مبارزات حجتالاسلام فلسفی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
رضوی، کمال (۱۳۹۳). برهمکنش مرجعیت، حکومت و جامعه در دوران مرجعیت آیتالله بروجردی. فصلنامۀ تاریخ اسلام و ایران، ۲۱، ۷۵-۱۱۶.
زرینکوب، عبدالحسین (۱۳۳۰). دو قرن سکوت؛ سرگذشت حوادث و اوضاع تاریخی ایران در دو قرن اول از حملۀ عرب تا ظهور دولت طاهریان. تهران: مهرگان.
سایکل، امین (1371). سیاست خارجۀ ایران. در: سلسلۀ پهلوی و نیروهای مذهبی به روایت تاریخ کمبریج. تهران: طرح نو.
سلطانی طباطبایی، سید محمدباقر (۱۳۷۰). مصاحبه با مجلۀ حوزه، ۸(۴۳-۴۴)، ۲۷-۵۸.
طباطبایی، سید هادی (1398). فقیهان و انقلاب ایران. تهران: کویر.
فیرحی، داود (1396). فقه و سیاست در ایران معاصر: فقه سیاسی و فقه مشروطه. تهران: نشرنی.
کاتوزیان، همایون (1379). مصدق و نبرد قدرت. به انضمام اسنادی دربارۀ رابطۀ علما با دکتر مصدق. به اهتمام محمد ترکمان. ترجمۀ احمد تدین. تهران: رسا.
کرباسچی، غلامحسین (۱۳۸۰). تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی؛ تاریخ حوزۀ علمیۀ قم. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
کربن، هانری (1398). چشماندازهای معنوی و فلسفی ایرانی. جلد 4. ترجمۀ ماشاءالله رحمتی. تهران: سوفیا.
کمالیان، سید محسن (۱۳۹۶). مشاهیر خاندان صدر. قم: رازنی.
مرکز بررسی اسناد وزارت اطلاعات (1387). قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواک. جلد 1. تهران: وزارت اطلاعات.
مطهری، مرتضی (۱۳۸۰). شش مقاله. قم: صدرا.
منتظری، حسینعلی (۱۴۰۹ ق). دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الإسلامیة. قم: المرکز العالمی للدراسات الإسلامیة.
منتظری، حسینعلی (۱۳۹۸). آیتالله العظمی بروجردی به روایت آیتالله منتظری. به کوشش مجتبی لطفی. تهران: سرایی.
منظور الاجداد، سید محمدحسین (1379). مرجعیت در عرصۀ اجتماع و سیاست. تهران: شیرازه.
میرجلیلی، محمدمهدی (۱۳۸۳). اندیشهها و مواضع سیاسی آییت الله العظمی بروجردی. پایاننامۀ کارشناسی ارشد. به راهنمایی داود فیرحی. دانشکدۀ علوم سیاسی و اجتماعی. دانشگاه باقرالعلوم علیه اسلام. قم.
Bendix, J. and Collins, R. (1998). Comparison in the works of Reinhard Bendix. Journal of Sociological Theory. 16: 3. Pp 298-312. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 401 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 253 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب