بررسی واژههای مرکب مختوم به ستاک «نگار» در زبان فارسی: رویکردی شناختی | ||
| پژوهشهای زبانی | ||
| دوره 14، شماره 2 - شماره پیاپی 27، اسفند 1402، صفحه 79-104 اصل مقاله (779.88 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jolr.2024.363973.666852 | ||
| نویسندگان | ||
| زهرا حسنپوران* 1؛ علی علیزاده2 | ||
| 1دانشجوی دکتری زبانشناسی، گروه زبانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| 2دانشیار گروه زبانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| چکیده | ||
| یکی از فرایندهای واژهسازی در زبان فارسی، فرایند ترکیب است که گویشوران، از آن به شیوه زایا در ساخت واژگان با معانی نو استفاده میکنند. این فرایند، حاوی حداقل دو جزء است که هر دوی این اجزا، در ساخت معنی دخیل هستند. هدف ما در مقاله حاضر، تحلیل چندمعناییِ واژگان مرکب مختوم به ستاک «نگار» در زبان فارسی با رویکردی شناختی است. این تحلیل، در چارچوب نظریه ساختواژه ساختی بوی (2010، 2016) صورت میگیرد و دادههای پژوهش از فرهنگ فارسی زانسو (کشانی، 1372)، فرهنگ واژگان مصوب فرهنگستان و پیکره بیجنخان استخراج شدهاند. طبق نظریه ساختواژه ساختی بوی (2010، 2016)، واژگان زبان در حکم ساختهای زبانی هستند و این ساختهای زبانی، واحد تحلیل ساختواژه ساختی میباشند. در نظریه ساختواژه ساختی بوی (2010، 2016)، طرحوارههای ساختی، الگوهایی هستند که صورت و معنای یک ساخت را به خوبی روشنکرده و نحوه نشأت ساختهای دیگر از این الگو را مشخص میکنند. برای بررسی چندمعنایی واژگان مرکب مختوم به ستاک «نگار»، ابتدا طرحوارهها و زیرطرحوارههای ساختی ناظر بر این واژگان را مشخصکرده، سپس شبکه چندمعنایی آنها را ترسیم نمودهایم. نتایج پژوهش نشان میدهد که در پایینترین سطح شبکه طرحوارهای واژگان مرکبِ مختوم به ستاک «نگار»، یازده زیرطرحواره متفاوت قرار دارد که هفت مورد از آنها پایه اسمی و چهار مورد، پایه صفتی دارند. همچنین، بسامد زیرطرحواره با پایه صفتی بسیار کمتر از بسامد زیرطرحواره با پایه اسمی است. طبق بررسی پیکره پژوهش، ترکیب یک اسم با ستاک «نگار» معانی مختلفی از قبیل «نوشتن»، «توصیفکردن»، «مطالعهکردن»، «بهتصویرکشیدن» و «اندازهگیریکردن» را به وجود میآورد و معانی «نوشتن» و «بهتصویرکشیدن» هم با کنشگر انسانی و هم غیرانسانی محقق میشود. ترکیب یک صفت با ستاک «نگار» نیز، معنای «تصویرکشیدن» را ایجاد میکند که با دو کنشگر انسانی و غیرانسانی محقق میشود. در نهایت، چهار زیرطرحواره با معنیِ «تصویرکشیدن با ابزار خاص»، «تصویرکشیدن از شخصی با ویژگی خاص»، «تصویرکشیدن با شیوه خاص» و «تصویرکشیدن از موقعیت مکانی خاص» حاصل تفکیک سلسلهمراتبی زیرطرحوارههای واژگان مرکب مختوم به ستاک «نگار» با پایه صفتی است. چندمعنایی واژگان مرکب مختوم به ستاک «نگار» در سطح همین طرحوارههای ساختی که کم یا بیش انتزاعیاند، قابل تبیین است | ||
| کلیدواژهها | ||
| ساختواژه ساختی؛ ترکیب؛ طرحواره؛ واژهسازی؛ شبکه معنایی؛ زبانشناسی شناختی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 619 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 453 |
||